Umberto Eco – Làm thế nào để cư xử với tài xế xe taxi

Umberto Eco

Làm thế nào để cư xử với tài xế xe taxi

Duy Doan dịch


Cái phút mà bạn ngồi vào xe taxi thì rắc rối của việc giao tiếp một cách phù hợp với tay tài xế bắt đầu nảy sinh. Tài xế taxi là một người lái xe cả ngày trời trong hoạt động giao thông của thành phố (một hoạt động dễ gây ra bệnh tim hoặc mê sảng), trong tình trạng xung đột liên tục với các tài xế bằng xương bằng thịt khác. Hệ quả là, hắn ta bồn chồn và ghét mọi sinh vật được nhân hóa. Thái độ này khiến cho những tay theo chủ nghĩa xã hội cho rằng tất cả bọn tài xế taxi đều là những kẻ phát-xít. Không đúng. Tài xế taxi không hề hứng thú với những chuyện ý thức hệ: hắn ta ghét các cuộc trình diễn của hiệp hội thương mại, không phải vì xu hướng chính trị, mà vì bọn hiệp hội này ngăn cản sự giao thông. Hắn ghét cuộc diễu hành của các ái nữ của một vị công tước y như vậy. Tất cả những điều hắn ta muốn là một chính quyền mạnh mẽ sẽ tống mấy tay sở hữu xe hơi riêng đến giá treo cổ hết và thiết lập giờ giới nghiêm hợp lí nhưng nghiêm khắc – chẳng hạn từ 6 giờ sáng đến 12 giờ đêm. Hắn ta là một kẻ căm ghét phụ nữ, nhưng chỉ những phụ nữ cứ hay đi tùm lum thôi. Nếu họ ở nhà và làm món mì ống, thì anh ta có thể chịu đựng được họ.

Các tài xế taxi người Ý có thể được chia thành ba loại: những tay biểu lộ quan điểm của mình trong suốt chuyến đi; những tay im im và cho biết cái sự ghét người đời bằng hành động lái xe của họ; và những tay loại bỏ sự căng thẳng bằng việc kể những câu chuyện vô hại, mô tả những thứ đã xảy ra cho họ với vị khách này hoặc vị khách kia. Những câu chuyện đời này thiếu đi ý nghĩa ngụ ngôn, và nếu những câu chuyện đó được kể trong một quán rượu thì cái tay pha chế rượu sẽ cảm thấy bắt buộc phải tống tên kể chuyện đó về nhà, bảo rằng đến giờ ngủ rồi. Nhưng đối với tài xế taxi thì những câu chuyện này dường như có vẻ kì lạ và đáng kinh ngạc, và bạn sẽ phải khôn ngoan mà bình luận bằng những câu cảm thán theo trình tự vầy: “Đúng là một thế giới điên rồ! Có nhiều kẻ dị hợm ngoài kia lắm! Ý anh là họ thật sự nói vậy ư?!” Sự tham gia này không kéo được tay tài xế ra khỏi chứng tự kỉ cao ngất của hắn ta, nhưng nó sẽ củng cố lòng tự trọng của chính bạn.

Một người Ý đi New York sẽ đối mặt với vài tình huống tồi tệ nếu, sau khi đọc được trên phù hiệu của người tài xế một cái tên như De Cutugnatto, Esippositto, Perquocco, rồi anh ta tiết lộ quốc tịch của mình. Tay tài xế sẽ luôn bắt đầu nói bằng một thứ ngôn ngữ không hề tồn tại, sẽ xúc phạm bạn rất dữ dội nếu bạn không hiểu hắn ta nói gì. Bạn phải lập tức nói, bằng tiếng Anh, rằng bạn chỉ biết duy nhất tiếng địa phương của nơi bạn sinh ra thôi. Vì lẽ đó, tay tài xế sẽ tin rằng ở Ý hiện nay ngôn ngữ quốc gia đang là tiếng Anh. Nhưng, nói chung, các tài xế taxi ở New York hoặc có một cái tên Do-thái, hoặc không. Những kẻ mang một cái tên Do-thái là những kẻ theo chủ nghĩa phục quốc và chống lại sự thay đổi chính trị, những kẻ mang một cái tên không phải Do-thái là những kẻ bài trừ Do-thái và chống lại sự thay đổi chính trị. Trong hai trường hợp, họ chẳng thừa nhận gì hết, chỉ tuyên bố này nọ thôi. Thật khó để biết cách cư xử với những kẻ có một cái tên Nga hoặc Trung Đông, khi mà bạn chẳng thể nào biết được liệu họ có phải là Do-thái hay không. Để tránh tai nạn, thì bạn phải nói rằng bạn đã thay đổi ý định và, thay vì tới góc giao giữa đường số Bảy và số Mười Bốn, bạn muốn đi đến đường Charlton. Tay tài xế sẽ nổi cơn bực bội, đạp vào chân thắng, và kêu bạn đi ra, bởi vì các tài xế taxi ở New York chỉ biết đường thông qua những con số chứ không phải bằng những cái tên.

Tài xế taxi ở Paris, thì ngược lại, chẳng biết đường nào cả. Nếu bạn yêu cầu một tay tài xế đưa bạn đến Tòa nhà Saint-Sulpice, hắn ta sẽ thả bạn tại Odéon, bảo rằng đó là nơi khả dĩ nhất mà hắn có thể đưa bạn tới. Nhưng đầu tiên thì hắn sẽ rên rĩ một lúc trước những đề nghị vênh váo của bạn bằng những bài ca thế này: “À, thưa ngài, rồi thì sao… “ Nếu bạn đánh liều mà đề nghị hắn ta nên tham khảo một cuốn sách chỉ đường, thì hắn hoặc chẳng trả lời, hoặc đề nghị nếu bạn muốn thông tin về các đầu sách thì bạn nên tham khảo một tay nghiên cứu chữ viết cổ làm ở kho lưu trữ tại Sorbonne. Những tay châu Á thì nằm ở một loại riêng: bằng phong cách lịch sự quá đáng họ sẽ bảo bạn đừng có lo, họ sẽ tìm đường tới nơi ngay thôi, và họ sẽ đánh xe vòng quanh các đại lộ tới ba lần; rồi họ hỏi là có khác biệt gì nếu, thay vì đưa bạn đến Gare du Nord, họ mang bạn tới Gare de l’Est – xét cho cùng, ở cả hai nhà ga này đều có rất nhiều tuyến xe lửa.

Tại New York, trong một chừng mực tôi có thể kể, thì bạn chẳng tài nào gọi được taxi bằng điện thoại để đi đến sàn nhảy; ở Paris thì bạn có thể; nhưng bọn tài xế sẽ không đến. Ở Stockholm bạn chỉ có thể gọi taxi bằng điện thoại, bởi vì mấy tay tài xế không tin tưởng bất kì người lạ mặt già cả nào đang đi trên đường. Nhưng để tìm ra được số điện thoại mà gọi, bạn phải chặn hỏi thăm một chiếc taxi đang đi ngang qua, mà như tôi vừa mới nói, thì bọn tài xế chẳng tin một ai cả.

Tài xế người Đức thì nhã nhặn và đứng đắn. Họ chẳng nói gì, chỉ lo nhấn chân ga. Khi bạn ra khỏi xe, trắng bệch như tờ giấy, bạn sẽ nhận ra là tại sao họ đến Ý để thư giãn và lái xe trước mặt bạn, chạy 60 cây số một giờ tại làn đường cao tốc.

Nếu bạn thu xếp cho một tài xế Frankfurt lái chiếc Porsche đấu với một tài xế Rio [1] trong chiếc Volkswagen cũ kĩ, thì tay tài xế Rio sẽ tới nơi trước tiên, một phần vì hắn không hề dừng lại tại mấy cột đèn giao thông. Nếu hắn mà dừng lại, thì sẽ gặp một chiếc Volkswagen cũ kĩ khác ngừng ngay bên cạnh, bên trong đầy ắp mấy thằng nhãi chực chờ xáp lại và giựt phăng chiếc đồng hồ đeo tay của vị khách hắn ta đang chở.

Tại bất kì chỗ nào trên thế giới, có một cách đảm bảo cho việc nhận diện một tay tài xế taxi: hắn ta là dạng người chẳng bao giờ có thay đổi gì.

1988

Sài-gòn.
Ngày chào đời của triết gia người Anh John Locke (1632-1704),
20100829.

Nguồn:

Eco, Umberto. “How  to Use the Taxi Driver.” How to Travel with a Salmon & Other Essays. Trans. William Weaver. New York: Harcourt Brace & Company, 1994.

Chú thích của người dịch:

[1] Rio: ý chỉ Rio de Janeiro, một thành phố lớn ở Brazil.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s