Nhận định về một số tác phẩm của Erich Fromm

Tác phẩm đầu tiên tôi đọc của ông chính là tác phẩm làm ông nổi tiếng, Chạy trốn khỏi tự do[*]. Trong tiêu đề gần như nói hết ý chính ông đề cập. Nhưng khi xem vào phát hiện thêm vài điều mới lạ. Một là, đạo Tin lành có nguồn gốc từ đâu, hay ý thức hệ nào đã xây dựng nên đạo ấy. Tôi thấy, quan điểm của Fromm là đứng về phe ủng hộ. Hai là, vì sao con người, vốn hay hô hào tự do, nhưng chính bản thân họ lại e ngại sự tự do ấy. Có thể thấy ông Fromm thừa hưởng một phần nào đó ý của ông Rousseau, khi cho rằng, chính con người có lối sống bầy đàn. Nhưng, cái không khí bầy đàn đó làm mỗi cá thể trong đó bị bao phủ bởi sự hoang mang, hoảng sợ.

Đọc Chạy trốn khỏi tự do vỡ ra rằng, cái kẻ ác luôn bắt nguồn từ kẻ yếu. Vì nó yếu nên nó phải cậy nhờ sức mạnh bên ngoài, và nó cảm thấy như thế là thoả mãn nó. Và, từ ý đó, ông dẫn dắt mình qua chuyện khổ dâm và bạo dâm, thứ đã được Sade nói đến trước đó. Fromm nói mạnh hơn, con người luôn có xu hướng khổ dâm hoặc bạo dâm!

Tác phẩm này, được đánh giá là một tác phẩm tâm lí chính trị, nhưng tôi đọc thấy nó có vẻ là tâm lí xã hội hơn. Nó bắt được mạch phát triển của xã hội khoảng mươi năm sau đó.

Tác phẩm tôi tiếp cận  kế tiếp là Tâm thức luyến ái[**]. Đọc tựa cũng biết là ông Tuệ Sĩ đã dùng ngay từ chuyên môn của tâm lí học để xếp tác phẩm này vào loại tâm lí. Đúng quyển này là tâm lí, không phải tâm lí lâm sàng, mà là lí thuyết/học thuyết tâm lí.

Đọc quyển này, hiểu ra rằng tình yêu nó như thế nào là rạch ròi và công bằng. Vì sao người ta yêu đơn phương là thấy đau khổ, vì sao có nhiều thứ na ná tình yêu mà người ta dễ dàng lầm tưởng như vậy. Tác phẩm này, phân tích rõ những đặc điểm nhận biết của một thứ giả hiệu tình yêu, và hướng người yêu nhau về một tương lai xán lạn. Thật sự, đọc xong cuốn này, kĩ năng yêu đương tăng lên rõ rệt. Nó là nền tảng cho sự nhận biết tình yêu chân thành, khôn ngoan, và thấu hiểu. Nó phân tích rõ những đặc điểm của bản thân mình và người yêu mình, cả những biểu hiện lệch lạc trong việc nhận biết mình yêu người như thế nào.

Nói chung, bản dịch của một người xuất gia về vấn đề tình cảm nhìn như thấu suốt, không bị mây mờ che vì bản năng. Nhưng, khi tôi đọc quyển này, vì nó quá thuyết phục, nó khiến tôi dừng lại và đặt câu hỏi: liệu tôi có đủ sức mạnh lí lẽ để phản biện những cuốn sách tâm lí như thế này không? thật sự là nó quá hay.

Thế nhưng nó hay bao nhiêu thì quyển tôi đọc gần đây nhất của ông phải đặt lại vấn đề bấy nhiêu. Ngôn ngữ bị lãng quên[***] là một tiểu luận khó thuyết phục. Trong một cuốn sách mỏng, nguyên tác khoảng 260 trang, bản dịch tiếng Việt mất đứt 30 trang mà chẳng hiểu vì sao việc chuyển ngữ lại tiêu hao như thế. Ở quyển này, đã yếu về số trang rồi mà ông còn ôm đồm phê phán cả hai đại thụ ngành phân tâm học là Freud và Jung. Đọc nó xong, dễ nghĩ đến một tác phẩm khác của ông, mà tôi vẫn còn đang chờ đợi, từ ebook đến bản dịch: The Sane Society được viết sau cuốn Ngôn ngữ bị lãng quên 4 năm sau đó.

Duy Doan hiệu đính:

Sơ nét về Erich Fromm (1900-1980): nhà phân tâm học và triết gia xã hội người Mĩ gốc Đức, người đã khám  phá ra được mối tương tác giữa tâm lí học và xã hội. Bằng cách áp dụng  những nguyên lí của phân tâm học vào việc tìm giải pháp cho những vấn đề  nhức nhối của xã hội, Fromm tin rằng nhân loại có thể phát triển được  thành một “xã hội lành mạnh” cân bằng về mặt tâm lí. (Theo Britannica  2010)

Erich Fromm được coi là một trong những tên tuổi lớn của  tâm lí học hiện đại, cùng với Sigmund Freud, Carl Gustav Jung, và Alfred  Adler.



Chú thích:[*]-(1942), Escape from Freedom  [(2007),Trốn thoát tự do, nxb Từ điển Bách khoa]

[**]-(1956), The Art of Loving [(2003), Phân tâm học và tình yêu, nxb Văn hoá Thông tin]

[***]-(1951),  Forgotten language; an introduction to the understanding of dreams, fairy tales, and myths [(2003), Ngôn ngữ bị lãng quên, người dịch: Lê Tịnh, nxb Văn hoá Thông tin]



Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s