Mục lục cho tác phẩm “Chân dung các nhà cải cách giáo dục”

Trong một cuốn sách mà nxb Văn hoá-Thông tin kết hợp cùng Alphabook xuất bản vào năm 2008, Chân dung các nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới, trích dịch từ tài liệu của UNESCO, có một cách đọc khác để có thể hiểu rõ hơn về các nhà cải cách giáo dục được lựa chọn trong quyển sách.

Theo mục lục của sách, có 13 nhà cải cách được giới thiệu, theo thứ tự từ trên xuống là Locke, Rousseau, Owen, Comte, Yukichi, Freud, Durkheim, Dewey, Thái Nguyên Bồi, Krupskaya, Montessori, Piaget, Rogers, 4 triết gia, 4 nhà tâm lí giáo dục, 3 nhà cách tân, và 2 nhà xã hội học. Thứ tự được giới thiệu dựa trên thứ tự thời gian. Và theo cách sắp xếp này, người đọc sẽ nhận thấy cấu trúc thời gian là chính mà chưa thấy được những đóng góp của các nhà cải cách này.

Sắp xếp lại một chút, các triết gia đề cập đến nhận thức luận về giáo dục, ta sẽ có Locke, Rousseau, Comte, và Dewey. Các triết gia không đặt giáo dục là một môn khoa học, hay phân tách từng thành phần có trong giáo dục, đơn giản, các ông nhận ra giáo dục là một quá trình cung cấp nhận thức luận cho con người. Sau phần tổng quan đó là đến bàn về môi trường giáo dục, do các nhà xã hội học, và tâm lí học gợi lên. Và cuối cùng là phương pháp giáo dục được các nhà tâm lí giáo dục đề cập đến. Tổng hợp lại, vẫn còn dư 3 người không liên quan gì đến quá trình đó. Họ là một người Nhật, người Trung-quốc, và người Nga. Họ là các nhà cách tân trong quốc gia họ, nhưng về mặt lí luận, thực tiễn thì những vấn đề của họ lại khu biệt trong trường hợp quốc gia họ. Tôi sẽ không bàn đến 3 nhà cải cách này, đó là phần khám phá thêm dành cho các bạn quan tâm đến việc tìm đọc quyển sách.

Trong quyển sách này, nếu xếp theo sự ảnh hưởng giáo dục đi theo hướng chủ nghĩa tự nhiên của Rousseau, thì có John Dewey, và bà Maria Montessori. Hai nhà cải cách này xem môi trường giáo dục là môi trường thực nghiệm, một xã hội thu nhỏ có thể điều hành và hoàn thiện để người học thích nghi xã hội thật tốt nhất.

Nhưng, dưới cái nhìn của các nhà tâm lí học như Freud, Piaget, và Rogers, thì chủ nghĩa tự nhiên là quá trình phát triển sinh học của mỗi cá nhân. Họ đánh giá cao năng lực tiềm ẩn của mỗi người học. Và ở vài khía cạnh, họ xem giáo dục là quá trình theo sát tiến trình phát triển sinh học của con người. Đây là điểm đáng lưu ý, vì khi bàn đến vai trò của người dạy và người học, các nhà tâm lí học sẽ dựa trên quan điểm này để định vị trí của người dạy.

Không chỉ riêng các triết gia quan tâm đến nhận thức luận, mà các nhà xã hội học như Durkheim và Piaget cũng quan tâm. Nếu các triết gia quan tâm nhận thức luận dựa trên logic trải nghiệm của mỗi cá nhân, thì các nhà xã hội học cũng dựa trên sự trải nghiệm của các cá nhân nhưng cá nhân đó bị ảnh hưởng bởi nền văn hoá, cộng đồng họ đang sống. Họ đề cập đến tác động của tập thể thực hành giáo dục. Ở đây cho thấy rằng với các triết gia, vị trí người dạy đương nhiên là bao phủ kiến thức cho người học, nhưng đặt giáo dục vào bối cảnh xã hội, cộng đồng, thì người dạy không còn đơn nhất một người nữa, mà là một cộng đồng người. Điều này cho thấy tính phổ cập của giáo dục và thông tin đa chiều của người học-người tiếp thu kiến thức. Đây là tiền đề cho việc khởi xướng vai trò của người thầy là người hướng dẫn hơn là người truyền bá kiến thức.

Quá trình này phát triển một cách chậm rãi từ thời Dewey, khi ông cho rằng học trò là người được thực hành thử và sai, còn người thầy có nhiệm vụ quan sát hướng dẫn để học trò làm đúng-đúng là chuẩn mực đặt ra trong xã hội. Cho đến Rogers, người cho rằng người thầy là người có vai trò đánh thức năng lực tiềm ẩn của mỗi học trò của mình, để họ phát huy tối đa khả năng của bản thân. Dĩ nhiên, quá trình này được giới hạn trong các nhà cải cách được giới thiệu ở quyển sách.

Sau này, Freud cho rằng quá trình của Dewey làm là một quá trình điều chỉnh để người học bước ra khỏi áo tưởng về các chuẩn mực, bước dần vào thực tế thông qua việc giáo dục. Cùng thời gian đó, tại Pháp, Durkheim cho rằng ngoài việc điều chỉnh hành vi của người học, thì môi trường giáo dục còn là một tập thể các cá nhân học tập sự kềm chế, tự chủ. Một tập thể các cá nhân có ý thức kỉ luật, và ý chí độc lập. Từ đó, vai trò của người thầy không còn là người ở trên nhìn xuống để hướng dẫn mà là người tạo sự thân thiện, thoải mái cho người học phát huy hết khả năng của mình. Giáo dục trở thành nơi để con người nhận biết về bản thân mình một cách tối ưu nhất.

Dưới lăng kính nhận thức luận của Piaget, giáo dục là một môi trường linh động, tái kiến thiết các khái niệm, và luôn có tinh thần thay đổi. Chính vì điều này mà Rogers cho rằng người thầy cần phải nhìn ra và chấp nhận các hạn chế của bản thân mình, có khả năng cảm xúc và ý thức được chúng. Người thầy trở thành nhà trị liệu cho các học trò. Rogers tin rằng với quá trình tự thúc đẩy bản thân, việc học diễn ra nhanh hơn, trọn vẹn hơn, và kéo dài hơn so với cách học truyền thống.

Như vậy, với cách tiếp cận phương pháp mới của giáo dục, “Chân dung các nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới” cũng đủ thoả mãn phần nào đó những nhu cầu của chúng ta tìm hiểu về vấn đề cải cách giáo dục.

Và tác phẩm có thể được xếp lại mục lục một chút với các cụm chủ đề như sau: 3 nhà cách tân Yukichi, Thái Nguyên Bồi, và bà Krupskaya nên để trong phần đọc thêm, tham khảo, vì chương trình cải cách của họ chỉ có tính quốc gia, không mang tính toàn cầu, lí thuyết áp dụng cho thực tiễn có những điều kiện khách quan cụ thể.

Xét về ảnh hưởng của học thuyết chủ nghĩa tự nhiên trong giáo dục của Rousseau nên xếp chung 3 tác giả: Rousseau, Dewey, và Montessori.

Và các tác giả còn lại là về mặt phát triển cách nhìn của các nhà cải cách từ chức năng giáo dục, đến phương pháp thực hiện, vai trò các thành phần tham gia trong giáo dục để người đọc có thể khái quát được từng bước vì sao giáo dục là một phần cần thiết trong lí luận của con người cho đến thích nghi với xã hội, và giờ là thông qua giáo dục  khai thác hết tiềm năng của bản thân mình.

2.12.2010

Nhu Huinh

Tác phẩm: Trích dịch từ tài liệu UNESCO, Chân dung các nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới, nxb Văn hoá-Thông tin, 2008



Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s