Umberto Eco – Làm thế nào để đối phó với những bức điện tín

Umberto Eco

Làm thế nào để đối phó với những bức điện tín

Duy Doan dịch


Ngày xưa, khi nhận thư vào buổi sáng, bạn mở những phong bì đã được dán kín và quẳng đi những cái không được dán kín. Mấy cơ quan mà lúc trước thường gửi những bì thư không được dán kín, giờ lại gửi những bì thư đã được dán kín, thậm chí bằng dịch vụ giao hàng đặc biệt. Bạn háo hức mở thư ra, chỉ để tìm kiếm một lời mời vô cùng vặt vãnh nào đó. Đặc biệt cảm thấy khó chịu, bởi vì những phong bì công nghệ cao vút này giờ đây có cả những hệ thống dùng để dán kín mít nhằm chống lại mấy đồ khui bì thư, răng, và mấy con dao nhọn. Loại keo truyền thống đã được thay thế bằng loại xi-măng nhanh khô, cái loại mà mấy người nha sĩ hay dùng. May mắn thay, chúng ta vẫn còn an toàn trước những hệ thống mang tính quảng cáo, khi mà họ luôn luôn phản bội chính họ với những ngôn từ như “cho không” ở phía ngoài, bằng chữ mạ vàng. Lúc còn là đứa trẻ, người ta dạy tôi rằng khi mà bạn được người khác cho không thứ gì, thì bạn nên lập tức gọi cảnh sát ngay.

Nhưng tình hình trở nên tệ hơn. Hồi đó bạn mở những bức điện tín với sự quan tâm thật sự, vội vã xé đi phong bì: cho dù chúng mang lại tin xấu hay là chúng sẽ báo cho bạn tin tức về cái chết đột ngột của một ông chú nào đó ở bên Mĩ mà bạn đã lãng quên từ hồi lâu rồi. Giờ đây, nếu ai đó có một thông điệp vô nghĩa nào đó cần phải chuyển đi, thì anh ta sẽ gửi điện tín cho bạn.

Các bức điện tín rơi vào ba loại. Loại cực kì cấp bách: “Bạn được mời tham dự một hội nghị quan trọng vào ngày mốt về việc trồng đậu lupin do Bộ Thứ trưởng Lâm nghiệp Apulia làm chủ toạ, vui lòng gửi lại ngay giờ tới nơi” (rồi tiếp theo là một dãy các chữ viết tắt và các con số chiếm hai trang giấy, mà trong đó tự nhiên, và vui làm sao, tên của người gửi khoe khoang kia bị mất dạng). Loại nói-như-đúng-rồi: “Theo như thoả thuận trước chúng tôi xác nhận việc tham dự của bạn trong hội nghị bàn về việc điều trị những con gấu koala bị tê liệt, vui lòng fax ngay lập tức.” Dĩ nhiên là chẳng có sự thoả thuận trước nào hết, hoặc có thể là lời mời ban đầu vẫn còn trên đường đi tới, thông qua hệ thống thư từ bình thường. Nhưng khi bức thư tới nơi thì nó được thế chỗ bởi điện tín, vốn đã bị vứt bỏ, và bức thư theo đó mà vào sọt rác luôn. Cuối cùng, loại thứ ba, loại bí ẩn: “họp bàn tròn về khoa học máy tính và loài cá sấu được hoãn lại như đã thông báo, vui lòng xác nhận tính hiệu lực về ngày hẹn mới.” Ngày hẹn nào? Tính hiệu lực gì? Đúng là thứ sọt rác.

Tuy nhiên giờ thì điện tín đã trở nên lỗi thời vì sự ra đời của dịch vụ chuyển hàng tốc hành trong đêm. Bằng phương thức này, mà sẽ tốn một số tiền khiến cho Tina Brown tái nhợt đi, bức thư có thể được mở ra bằng sự trợ giúp của cây kéo cắt kẽm gai; và ngay khi được mở ra, bức thư vẫn không làm lộ ra được nội dung bên trong ngay tức thì, nhờ vào có một dải băng rào lại, bao gồm nhiều dải băng keo Scotland khác nhau, và cần phải tháo nó ra. Thỉnh thoảng hệ thống này được dùng tới chỉ vì những lí do hợm hĩnh (giống như những nghi thức về thói tiêu thụ được Mauss nghiên cứu); cuối cùng, tất cả những gì ở bức thư là một dòng ghi chú nhỏ “hi” (nhưng tốn hàng giờ để tìm kiếm nó, bởi bức thư nguyên thuỷ có kích cỡ bằng một túi đựng rác, và không phải ai cũng có cánh tay dài của một Ông Hyde). Thường thì bức thư có chức năng hăm he người khác, và cũng thường chứa luôn một phiếu thưởng để bạn hồi âm lại. Người gửi sẽ gợi ý rằng: “Để nói cái mà tôi phải nói cho bạn biết thì tôi phải tốn một mớ tiền; tốc độ chuyển thư cho biết sự lo âu của tôi; bởi vì bức thư hồi âm đã được trả tiền trước rồi, nên nếu bạn không trả lời thư thì bạn là một tên vô lại.” Sự hống hách kiểu đó đáng bị trừng phạt. Ngày nay tôi chỉ mở những bức thư chuyển phát nhanh mà chính tôi đã yêu cầu, qua điện thoại, người ta gửi cho tôi. Những bức thư khác thì tôi vứt, nhưng rồi sau đó chúng trở thành thứ gây phiền phức, bởi vì chúng làm nghẹt thùng rác. Tôi ước gì có mấy con bồ câu đưa thư.

Thường thì điện tín và những bức thư chuyển phát nhanh cũng đưa tin về các giải thưởng. Trên đời này có những vinh dự và giải thưởng mà mọi người đều vui vẻ nhận lấy (giải Nobel, giải Lông cừu Vàng, chức tước Garter, giải sổ xố Irish Sweepstakes) và những thứ khác vốn chẳng yêu cầu gì ngoại trừ việc chấp thuận. Bất kì ai mà đưa ra công khai một nhãn hiệu xi đánh giày, một loại bao cao su gây trì hoãn hưng phấn, hoặc một loại nước khoáng có chất lưu huỳnh, thì đều tổ chức một giải thưởng. Thật không dễ để triệu tập một ban thẩm định. Điều khó khăn là tìm ra những người thắng cuộc. Phải nói là, họ có thể được tìm ra dễ dàng nếu giải thưởng dành cho những người trẻ ở giai đoạn đầu sự nghiệp, nhưng trong trường hợp đó báo chí và truyền hình sẽ không đưa tin tức cho sự kiện này. Do vậy người chiến thắng, ít nhất, phải là Mẹ Teresa. Nhưng nếu Mẹ Teresa mà đi thu thập toàn bộ giải thưởng mà bà ta được trao, thì tỉ lệ tử vong tại Calcutta sẽ tăng vọt lên mất. Do đó mà bức điện tín thông báo giải thưởng phải mang một giọng điệu quan trọng và nói bóng gió về những quyền hạn khắt khe trong trường hợp người nhận từ chối: “Rất vui khi thông báo cho bạn biết là trong tối hôm nay, trong vòng một giờ đồng hồ, bạn sẽ nhận được một Giàn đỡ Vàng, chấm, sự hiện diện của bạn là vô cùng cần thiết để nhận sự bầu chọn đồng thuận của một thẩm đoàn công bằng, nếu không thì bạn phải trao vinh dự cho người khác một cách đáng tiếc.” Bức điện tín giả định rằng người nhận sẽ nhảy cẫng lên, và hét rằng, “Không, không! Nó là của ta! Của ta!”

Ồ vâng, tôi hầu như quên mất. Cũng có những tấm thiệp đến từ Kuala Lumpur được kí với cái tên “George.” George nào thế nhỉ?

1988

Dịch tại Sài-gòn,
20101214.


Nguồn:

Eco, Umberto. “How to Deal with Telegrams.” How to Travel with A Salmon and Other Essays. Trans. William Weaver. New York: Harcourt Brace & Company, 1994.

Advertisements

One comment on “Umberto Eco – Làm thế nào để đối phó với những bức điện tín

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s