Umberto Eco – Làm thế nào để thực hiện một chuyến nghỉ mát đầy trí tuệ

Umberto Eco

Làm thế nào để thực hiện một chuyến nghỉ mát đầy trí tuệ

Duy Đoàn  chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver


Có một điều đã trở thành tục lệ quen thuộc, khi kì nghỉ hè vừa tới, thì mấy tờ tạp chí ra hàng tuần về chính trị và văn chương giới thiệu ít nhất mười cuốn sách “trí tuệ”, mà mấy cuốn sách này sẽ giúp độc giả trải qua kì nghỉ mát “trí tuệ” của họ một cách trí tuệ. Nhưng có một thói quen lặp đi lặp lại chẳng ra làm sao khi coi độc giả như là một bọn hạ đẳng và lười đọc sách, nhờ vậy mà mấy tay nhà văn khá đình đám đã cố gắng hết sức đề nghị chuyện đọc sách mà bất kì ai với vốn học vấn trung bình lẽ ra phải đọc khi còn học phổ thông, nếu không muốn nói là trước đó kìa. Chúng ta thấy dường như, nếu không phải là xúc phạm, thì ít nhất đó cũng sự cao ngạo khi hạ nhục độc giả bằng việc khuyên người đó nên xem bản gốc Đức ngữ của cuốn Elective Affinitives, tủ sách Pléiade Proust, hoặc các tác phẩm Latin của Petrarch. Chúng ta phải lưu tâm rằng, bị một đống lời khuyên nhủ dội bom suốt quãng thời gian dài, độc giả càng lúc càng đòi hỏi hơn; và chúng ta phải lưu tâm đến những người, vốn không thể chi trả nổi cho một chuyến nghỉ mát xa xỉ, nhưng lại sẵn sàng mạo hiểm cho những trải nghiệm vừa bất an mà vừa phấn khích.

Với những người đi nghỉ mát mà sẽ trải qua hàng giờ đồng hồ dài thườn thượt trên bãi biển thì tôi đề nghị cuốn Ars magna lucis et umbrae của Athanasius Kircher, một cuốn hứng thú cho bất kì ai đang nằm dưới những tia mặt trời hồng ngoại muốn chiêm nghiệm về những kì quan của ánh sáng và những tấm gương. Phiên bản La-mã năm 1645 có thể có được từ những người nghiên cứu đồ cổ với tổng số tiền chắc chắn thấp hơn so với tiền của những vị cựu lãnh đạo chính trị của chúng ta xuất sang Thuỵ-sĩ. Tôi không khuyên hãy cố mượn sách từ thư viện, vì nó chỉ được tìm thấy ở những lâu đài cổ xưa nơi mà những người trông coi ở đó quá già nua đến mức họ thường té ra khỏi cái cầu thang đang bắc lên những kệ sách quí hiếm đó. Một bất lợi nữa là kích cỡ cuốn sách và giấy thì dễ nát vụn ra: không dành để đọc trong những ngày có gió thổi lồng lộng vào mấy cây dù trên bãi biển.

Một người thanh niên, mặt khác, là người du lịch vòng quanh châu lục bằng tấm vé thông hành của hãng Eurail, và do đó anh ta ắt phải đọc khi đang ở trong những lối đi đầy nghẹt những người, mà ở nơi đó bạn phải đứng với một tay thò ra ngoài cửa sổ, người đó có thể mang theo bên mình ít nhất ba trong số sáu quyển của nhà Einaudi về những chuyến ngao du của Ramusio, đọc chúng bằng cách giữ một cuốn trong tay, cuốn khác dưới cánh tay, cuốn thứ ba thì kẹp giữa hai đùi. Đọc về những chuyến du lịch trong khi đang đi du lịch là một trải nghiệm đầy hứng khởi.

Với những thanh niên đang phục hồi lại từ (hoặc thất vọng bởi) hoạt động chính trị, nhưng vẫn còn lo âu để mắt đến những vấn đề thuộc Thế giới thứ ba, thì tôi đề nghị một chút tuyệt phẩm đến từ sự thông tuệ của người Hồi giáo. Adelphi gần đây xuất bản cuốn The Book of Advice, tác giả là Kay Ka’us ibn Iskandar, nhưng không may là không có bản gốc tiếng Iran; bản dịch thì không truyền tải được hương vị của đoạn văn bản. Tôi đề nghị thay vào đó là cuốn (Kitab) al-Sa’adah wa-al-is’ad đầy thú vị của Abu al-Hasan al-‘Amiri, đã có mặt ở Teheran dưới dạng phiên bản phê bình vào năm 1957.

Nhưng không phải ai cũng thông thạo ngôn ngữ của vùng Trung-đông, tất nhiên rồi. Với những tài xế hướng đạo, ít bị gánh nặng bởi những giới hạn về kích cỡ hay trọng lượng của hành lí, thì bộ sưu tập trọn vẹn của Migne, cuốn Patrologia luôn là sự lựa chọn tuyệt hảo. Tôi khuyên là nên từ bỏ các vị Tổ phụ Hi-lạp [Greek Fathers] ở giai đoạn trước kì Hội đồng Florence năm 1440, vốn sẽ cần đóng gói cả bộ 160 tập của phiên bản Hi-lạp-Latin và bộ 81 tập của bản Latin, trong khi các Tổ phụ Hi-lạp trước năm 1216 thì lại được dồn vào một bộ 218 tập. Tôi cũng ý thức rõ một điều là không phải tất cả những cuốn này đều có sẵn trên thị trường, nhưng độc giả luôn có thể dùng đỡ bản sao chép lại. Với những ai có niềm hứng thú ít đặc biệt hơn, tôi sẽ đề nghị những tác phẩm chọn lọc (theo bản gốc, lẽ tự nhiên là vậy rồi) xuất phát từ đạo Kabbalah (rất cần thiết cho những độc giả ngày nay muốn hiểu được thi ca đương đại). Một vài quyển là đủ: một bản sao của quyển Sefer Yezirah, Zohar, dĩ nhiên, và rồi cả Moses Cordovero và Issac Luria. Tập văn của đạo Kabbalah đặc biệt thích hợp với những ngày lễ, bởi vì những phiên bản gốc của các tác phẩm cổ xưa nhất có thể được tìm thấy trong những cuốn sách cuộn, dễ dàng được cất vào trong túi đeo lưng của những tay đi nhờ xe. Tập văn của đạo Kabbalah còn thích hợp một cách hoàn hảo đối với Club Méditerranée, nơi mà những tay làm phim hoạt hình có thể tổ chức Cuộc thi về đạo Kabbalah, phần thưởng sẽ được trao cho đội nào tạo dựng được con golem quyến rũ nhất. Cuối cùng, cho những ai không rành tiếng Hebrew, thì luôn có quyển Corpus Hermeticum và những bài viết của phái ngộ giáo (Valentinus là tốt nhất; Basil hiếm khi rườm rà và làm người khác khó chịu).

Toàn bộ điều này (và hơn thế nữa) sẽ làm nên một chuyến nghỉ mát trí tuệ. Hoặc là nếu bạn muốn cho mọi thứ đơn giản hơn, thì hãy mang theo bên mình cuốn Grundrisse, những bản Phúc-âm ngụy tạo, những tấm vi phim chứa các tác phẩm chưa được xuất bản của Peirce. Hoặc nếu bạn kháng cự lại được niềm hứng khởi về sự thông thái, thì hãy bám lấy Agatha.

1981


Chuyển ngữ tại Sài-gòn.
20120111



Nguồn:

Eco, Umberto. “How to Take Intelligent Vacations.” How to Travel with A Salmon and Other Essays. Trans. William Weaver. New York: Harcourt Brace & Company, 1994.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s