Umberto Eco – Làm thế nào để làm theo các chỉ dẫn

Umberto Eco

Làm thế nào để làm theo các chỉ dẫn

Duy Doan chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

Bất kì ai quen thuộc với những quán café Ý đều biết – và chịu đựng – những cái chén đường công nghệ cao, mà để lấy cái muỗng ra khỏi chén thì khách hàng phải kích hoạt nó. Ban đầu, một cú giật nhẹ, cái nắp chén rớt xuống như một cái máy chém thời xưa vậy, làm cho cái muỗng văng lên trời, tung toé đường ra khắp xung quanh ngay chỗ đó, trong khi nạn nhân hình dung ra rằng người ta nên tống cái tên sáng chế món đồ này vào trại tập trung. Nhưng ngược lại, tay thiên tài đó có lẽ đang tận hưởng thành quả của tội ác hắn tạo ra trên một hòn đảo thiên đường xa xôi và dành riêng cho hắn. Danh hài Mĩ Shelley Berman có lần đưa ra ý rằng trong một tương lai gần, cũng gã thiên tài đó sẽ sáng chế ra một chiếc xe hơi an toàn tuyệt đối, với cửa chỉ mở được từ bên trong.

Trong nhiều năm, tôi lái một chiếc xe hơi vốn tuyệt hảo về nhiều mặt – ngoại trừ việc cái gạt tàn thuốc được đặt bên trong cửa trái. Như mọi người đều biết, tài xế giữ tay lái bằng tay trái, còn tay phải tự do xử lí cần số và mấy nút và phím bấm. Nếu bạn cũng hút thuốc bằng tay phải, việc bỏ tàn thuốc vào cái khoang trống nằm bên trái của vai trái sẽ trở thành công đoạn khá phức tạp, đòi hỏi bạn phải rời mắt khỏi con đường trước mặt. Và nếu chiếc xe, như chiếc tôi đang mô tả, có thể đạt tốc độ tám mươi dặm một giờ (~128 km/h), thì một tích-tắc xao lãng để bỏ tàn thuốc vào cái gạt tàn sẽ khiến bạn hôn đít chiếc xe tải hãng Mack. Quý ông sáng chế ra hệ thống này là một kẻ thật sự chuyên nghiệp trong việc gây ra cái chết cho nhiều người, không phải bằng căn bệnh ung thư do thuốc lá mà bằng những vụ va chạm với các dị vật.

Tôi đam mê mấy hệ thống xử lí ngôn từ. Nếu bạn mua một chương trình như thế, thì trong gói hàng người ta sẽ đưa bạn đĩa mềm, những lời chỉ dẫn, và giấy bảo hành, gói hàng đó tốn đâu như khoảng tám trăm ngàn đến một triệu lire. Đối với những chỉ dẫn, bạn có thể trông cậy vào hướng dẫn viên do công ti cung cấp hoặc nhờ vào sách hướng dẫn. Hướng dẫn viên thường do nhà sáng chế, người tạo ra cái chén đường ở trên, huấn luyện, thì lời khuyên là nên đổ chai rượu lớn vào ngực hắn ngay cái lúc hắn đặt chân vào nhà bạn. Họ sẽ cho bạn hai mươi năm (ít hơn, nếu bạn có được một vị luật sư thông minh), nhưng thà vậy mà bạn tiết kiệm được thời gian cho chính mình.

Vấn đề thật sự bắt đầu khi bạn tham khảo sách hướng dẫn (điều mà bây giờ tôi phải nói ra được áp dụng cho bất kì sách hướng dẫn cho bất kì loại chương trình hay thiết bị máy tính nào). Sách hướng dẫn máy tính xuất hiện trước mặt là cái hộp nhựa và các góc sắc nhọn, bạn phải để chúng xa tầm với bọn trẻ. Khi bạn rút phần tờ nội dung ra khỏi cái hộp này, thì dường như chúng gồm nhiều cuốn sách mỏng được đóng bìa bêtông vững vàng, và do vậy không thể chuyển nó ra khỏi phòng khách để mà ngâm cứu. Những tựa đề của chúng được hình thành theo lối ngăn cản bạn biết nên đọc cái nào trước. Những công ti ít bạo tàn hơn thường cho bạn hai cuốn; còn những tổ chức đồi truỵ hơn sẽ đưa ra cỡ bốn cuốn.

Ấn tượng tức thì của bạn là cái sách hướng dẫn đầu tiên giải thích mọi thứ theo từng bước, dành cho người thiểu năng, trong khi cái thứ nhì hướng đến các chuyên gia, cái thứ ba dành cho những tay chuyên nghiệp, v.v.. Sai. Mỗi cuốn sách mỏng sẽ nói những điều mà những cuốn khác không nói đến; những điều bạn cần phải biết ngay lập tức nằm trong sách hướng dẫn dành cho kĩ sư, thông tin dành cho các kĩ sư thì nằm trong sách hướng dẫn dành cho người thiểu năng. Hơn nữa, giả định rằng trong những năm tới bạn sẽ thêm thắt chi tiết vào trong sách hướng dẫn, thì chúng có thể được đóng theo dạng gồm những trang giấy có thể tháo rời ra, với ba trăm tờ hơn.

Bất kì ai đã cầm một cuốn tập dạng giấy rời thì biết rằng, sau khi nó được tham khảo đôi lần, ngoại trừ việc gặp khó khăn trong lúc giở sang trang, thì những vòng lò xo giữ giấy sẽ méo mó hình dạng, và cái bìa giữ giấy sẽ nhanh chóng nổ tung, làm giấy rơi tung toé khắp phòng. Những người nào quen với việc tìm kiếm thông tin thì sẽ quen với việc xử lí những món đồ được gọi là sách, có lẽ cũng quen làm các trang sách có phần rìa màu mè hoặc có vết răng cưa, như trong sổ địa chỉ vậy, để những người đọc có thể tức thì tìm thấy cái họ cần. Tác giả của mấy cuốn sách hướng dẫn máy tính không để ý đến sự tiện lợi mang tính nhân văn thế này và cung cấp những món đồ chỉ xài đuợc khoảng tám giờ. Giải pháp hợp lí duy nhất là tách rời mấy cuốn sách hướng dẫn này, ngâm cứu chúng trong sáu tháng dưới sự chỉ dẫn của những người nghiên cứu văn hoá Etruscan, gom chúng lại thành bốn tấm thẻ (là đủ), và vứt bản gốc đi.

1985

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20120126



Nguồn:

Eco, Umberto. “How to Follow Instructions.” How to Travel with A Salmon and Other Essays. Trans. William Weaver. New York: Harcourt Brace & Company, 1994.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s