J. E. Cirlot – Mặt nạ

Mặt nạ của Mithras — hình ảnh Mặt trời của người Ba-tư

Mặt nạ của Mithras — hình ảnh Mặt trời của người Ba-tư

Mọi sự biến đổi đều được khoác cho một dáng vẻ vừa kì bí thâm sâu vừa thẹn thùng e ngại, vì bất cứ thứ gì bị thay đổi đều chẳng khác nào trở thành ‘một thứ khác’ trong khi vẫn còn vương dấu của thứ mà nó từng là, nên không khỏi sinh ra sự mập mờ và tối nghĩa. Từ đó, những biến hoá phải được che giấu khỏi tầm mắt – do vậy cần mặt nạ. Điều bí mật có xu thế hướng tới sự thay da đổi thịt, nó giúp cái-nó-là trở thành cái-nó-muốn-là; và đây là cái tạo ra ma lực tính của nó, hiện diện trong cả mặt nạ sân khấu kịch Hi-lạp lẫn trong các loại mặt nạ tín ngưỡng ở Phi-châu và Oceania. Cái mặt nạ tương đương như con nhộng. Frazer từng ghi nhận một vài loại mặt nạ vô cùng đặc dị được dùng trong các nghi lễ khai tâm của người Oceania: những người trẻ mắt nhắm phủ lên mặt một thứ mặt nạ làm từ bột hồ hoặc bùn đất, và vờ như không nghe thấy tiếng la hét từ những bậc trưởng lão của họ. Nhưng họ dần ngộ ra, và vào hôm sau họ gột sạch lớp vỏ cứng phủ trên mặt (cũng như trên thân thể họ); và sự khai tâm của họ chấm dứt sau đó [21]. Ngoài ý nghĩa biểu tượng có tính trọng yếu nhất này ra, mặt nạ còn tạo ra thứ hình ảnh mang ý nghĩa biểu trưng khác khởi nguồn trực tiếp từ nó. Mặt nạ, đơn thuần như một bộ mặt, biểu trưng cho vầng dương và những sắc thái mãnh liệt của tiến trình sống. Theo Zimmer, Shiva đã tạo ra một con quái thú đầu sư tử với thân hình mảnh mai, biểu trưng cho sự thèm khát vô độ. Và khi con vật này đòi kẻ đã tạo ra mình ban cho một vật tế để ăn tươi nuốt sống, vị thần bèn bảo hãy ăn chính thân xác nó, để bị rút lại thành cái mặt nạ của chính nó [60]. Một biểu tượng của Trung-hoa, T’ao T’ieh – ‘mặt nạ chằn tinh’– cũng có thể có cùng nguồn gốc đó [5].

K.H. dịch
2012.01.30

Nguyên chú của tác giả:
[5] BEAUMONT, A.  Symbolism  in  Decorative  Chinese  Art.  New York,  1949.
[21] FRAZER,  Sir  James  G.  The  Golden  Bough.  London,  1911-15.
[60] ZIMMER,  Heinrich.  Myths  and  Symbols  in  Indian  Art  and  Civilization. New York, 1946.

Nguồn:
Cirlot, J. E. “Mask.” A Dictionary of Symbols. Trans. Jack Sage. 2nd edition. London: Routledge, 1971.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s