J. E. Cirlot – Tính biểu tượng của 12 cung hoàng đạo

 J. E. Cirlot

Tính biểu tượng của 12 cung hoàng đạo

Duy Đoàn chuyển ngữ

Bạch-dương (aries):

Cừu đực là biểu tượng của động lực sáng tạo và của tinh thần vào thời khắc khởi nguyên (4). Biểu tượng đầu tiên của Hoàng-đạo. Trong biểu tượng tính của Hindu thì nó tượng trưng cho Parabrahman, tức là tượng trưng cho một khối toàn vẹn. Bởi vì Hoàng-đạo là biểu tượng cho chu kì tồn tại, nên biểu tượng đầu tiên của nó, Bạch-dương, tượng trưng cho nguyên nhân sơ thuỷ hoặc cho tiếng sét trỗi dậy từ Akasha của Song-ngư, tức là từ ‘nước nguyên thuỷ’. Vì Bạch-dương tượng trưng cho nguồn động lực tiên khởi mà nhờ vào đó tiềm năng trở thành hiện thực, nó cũng liên hệ với bình minh và với mùa xuân, và nhìn chung là có liên hệ với sự khởi đầu một chu kì, một tiến trình hay một quá trình sáng tạo. Ở Ai-cập, cừu đực là biểu tượng của Amon-Ra, và người ta mô tả vị thần này mang bộ sừng của cừu đực. Liên quan đến sinh lí học con người, Bạch-dương kiểm soát cái đầu và bộ não, tức là những cơ quan trung tâm của nguồn năng lượng thể chất và tinh thần của con người, giống như Parabrahman là trung tâm của các nguồn lực vũ trụ (49). 

Kim-ngưu (taurus):

Biểu tượng thứ nhì của Hoàng-đạo biểu thị nguồn lực tiến hoá của Bạch-dương bằng một hình thức mãnh liệt – tức là sự hiếu chiến của cừu đực vào thời điểm xuân về. Nó cũng tượng trưng cho chức năng sinh sản và sáng tạo ở cả hai khía cạnh khúc khải hoàn và sự hi sinh – tức là có liên hệ đến sự hi sinh nguyên thuỷ; một ví dụ cho điều này là thần thoại về Mithras, ‘bởi các loại cây và thảo mộc trỗi dậy từ cơ thể của ngài đã trang hoàng cho trái đất này những vùng cây cỏ tươi tốt, từ hạt giống của ngài đã làm nảy nở tất cả muôn thú’ (Cumont, Les Mystères de Mithra). Cái ý cơ bản, cho loài bò đực là một thế lực mang lại sức sống cho các hình thái của mọi loại sinh vật, có gốc rễ sâu xa từ nhiều câu chuyện thần thoại. Cùng lúc đó, có sự việc cho rằng cung Kim-ngưu tương ứng với con số hai, và sự việc này có liên hệ cung này với nguyên lí nhị nguyên bao gồm phần nam tính (Viraj, hay là Dương) và phần nữ tính (Vac, hay là Âm). Cũng có một mối quan hệ hình thái giữa một bên là bò đực, nhờ vào cái đầu với cặp sừng, và một bên là sự tăng giảm cường độ sáng của mặt trăng, đây là bằng chứng sâu xa cho chức năng tiếp sinh lực ở dạng biểu tượng của loài bò đực, ít nhất là ở khối cầu nhân gian này. Cung Kim-ngưu chi phối thanh quản và giọng nói, và do vậy nó được thần Venus thống trị (40).

Song-tử (gemini):

Là cung thứ ba của Hoàng-đạo, cặp song sinh từ cõi trời này mang ý nghĩa tổng quan về toàn bộ những cặp song sinh mang tính biểu tượng khác (chúng có thể thuộc về thần thánh hay thuộc về con người khả tử, trắng và đen), nhưng Song-tử còn đạt được sự tạo nghĩa khác về một giai đoạn điển hình của tiến trình vận động của vũ trụ như biểu tượng của nó trong Bánh xe Chuyển hoá (Wheel of Transformations): tức là cái khoảnh khắc trong đó thế lực sáng tạo thuần tuý (Bạch-dương và Kim-ngưu) bị cắt rời thành hai phần, theo kiểu một bên nhị nguyên được nâng lên, còn bên kia giáng xuống thành đặc tính đa nguyên của hiện tượng. Những cột Hermes, hay của Hercules, hay những cái được gọi là cặp cột Jachin và Boaz của giáo phái Cabala, hết thảy là những biểu tượng bắt nguồn từ thần thoại Song-tử vĩ đại. Trong tính biểu tượng hoàng đạo, cung thứ ba là biểu tượng của trí năng khách quan và phản tư (40). Marius Schneider đã thực hiện một nghiên cứu sâu sắc về thần thoại Song-tử trong nền văn hoá cự thạch (megalithic culture), ông cho thấy rằng có hai xu hướng, một trắng và một đen; một tạo ra, một phá huỷ đi; cả hai đặc điểm này đều được chỉ ra bằng cánh tay của từng cá nhân trong Cặp song sinh, các cánh tay này, theo tính biểu tượng về phong cảnh, tương đồng với dòng sông tuổi trẻ và dòng sông tử thần. Song-tử biểu tượng cho Tự nhiên sáng tạo (Natura naturans), và Tự nhiên được sáng tạo nên (Natura naturata), và tính nhị nguyên này thỉnh thoảng được minh hoạ bằng những câu chuyện do một hữu thể mang mặt nạ kể, hay được kể lại bởi một hữu thể mang chất thần Proteus có khả năng biến thành tên khổng lồ, thành con người hoặc thành con vật. Trong những nghi lễ trị bệnh, Song-tử, nhờ vào bản tính kép mà lại mang tính thường hằng của mình, chính là y sĩ và, cụ thể hơn, còn là kẻ tàn phế, khi nó được sinh ra trong huyền thoại và trong thần thoại – ví dụ như câu chuyện Parsifal (Jean Arthur Rimbaud không để ý rằng mình đã hàm ý tính nhị nguyên này khi ông nhận xét rằng nhà thơ vừa là kẻ tàn phế mà cũng vừa là nhà tiên tri) (51). Thỉnh thoảng, hai quan niệm khác nhau về Song-tử có thể phân biệt như sau (như trong thần thoại về sinh vật thuở ban sơ và lưỡng tính xuất hiện đồng thời): ‘Cặp song sinh cõi trời’, biểu hiện của những điều đối nghịch, chúng nối kết nhau, tích hợp vào trong cùng một Nhất thể (biểu tượng bằng sinh vật dạng hình cầu và hoàn mĩ); và ‘Cặp song sinh cõi nhân gian’ trưng ra sự chấm dứt, chia cắt (như trong hình tượng thần Janus hai đầu, hay hình tượng thần Hecate ba mình ba đầu, v.v.), tức là những điều đối nghịch mâu thuẫn hoặc ít nhất là chống đối nhau. Có một khía cạnh thứ ba, là khía cạnh về sự cá biệt hoá hay việc chia cắt ‘sinh vật kép’, nhưng điều này liên quan đến cái trật tự hiện sinh và không liên quan đến yếu tố thần thoại. Hệ quả từ những xu hướng động của toàn thể những điều mâu thuẫn (trắng hướng đến đen, sự sống dẫn đến cái chết), thế giới hiện tượng trở thành hệ thống những điều đảo ngược liên tục, được minh hoạ bằng một cái đồng hồ cát, ví dụ vậy, dựa trên chính trục của nó nhằm duy trì sự vận động bên trong: là sự chuyển động của cát chảy qua kẽ hở chính giữa – ‘điểm tập trung’ của sự đảo ngược. Song-tử, về bản chất là biểu tượng của những điều đối nghịch, do vậy nếu xét theo đặc tính động của nó, thì nó là biểu tượng của Sự đảo ngược. Theo quan niệm cự thạch – và ở đây chúng ta theo Schneider – hòn núi của thần Mars (hoặc của thần Janus) nơi trỗi dậy thành dạng giao thoa hạnh nhân (mandorla, tức dạng hình hạnh nhân được hình thành bởi phần chung giao nhau của hai vòng tròn) của Song-tử chính là nơi diễn ra Sự đảo ngược – hòn núi của cái chết và sự tái sinh; phần giao thoa hạnh nhân  là một dấu hiệu khác của Sự đảo ngược và của việc liên kết, vì nó được hình thành bởi phần giao nhau giữa vòng tròn của trái đất và vòng tròn của cõi trời. Hòn núi này có hai đỉnh ngọn, và mọi biểu tượng hay dấu hiệu hàm ý đến ‘tình cảnh đảo ngược’ này sẽ được đánh dấu bằng tính nhị nguyên hay bằng hai cái đầu của cặp song sinh. Con đại bàng hai đầu và con gà hai đầu cũng được người ta tìm thấy trong bối cảnh này, tính biểu tượng tổng quan của điều này chính là biểu tượng về sự mâu thuẫn luân phiên nhau; về tích cực/tiêu cực, hay là về độ dốc thoai thoải/độ dốc cao. Tất cả những thứ này là biểu tượng của sự lưỡng nghĩa hoà hợp về ‘luận đề và phản đề, thiên đàng và địa ngục, tình yêu và thù hận, hoà bình và chiến tranh, sinh ra và chết đi, ngợi ca và xúc phạm, sáng rõ và mập mờ, những hòn đá nóng hổi và những vùng đầm lầy, bao quanh những đài nước và những vùng nước cứu tế. Ở đây, những vấn đề vui nhộn được bàn luận với giọng điệu nghiêm trọng, và người ta cười đùa về những điều bi kịch’ (50). Nếu người ta nghĩ về tình huống mang tầm vóc lớn lao này theo thuật ngữ tâm lí học, thì có nghĩa là ‘khu vực xung đột’ sẽ trở thành ngưỡng của huyền học hợp nhất và huyền học được hợp nhất. Điều này giải thích cho sự dư thừa các tên gọi mâu thuẫn trong thể thi ca hùng vĩ nhất, cũng như sự dồi dào phi thường về sự nghịch lí ở những nhà tư tưởng thâm sâu nhất, như Lão tử. Cũng tương ứng với tính bí ẩn của Song-tử là vấn đề hình thái cho rằng ở mỗi vật thể riêng lẻ thì luôn có hai thành tố hình thức, một biến thiên và một bất biến. Nói cách khác, một trong những mặt biểu hiện của cung này cho thấy tính cá thể, còn mặt kia thì liên kết nó với chủng loài của mình (Plate XII).

Cự-giải (Cancer)

Cung thứ tư thuộc Hoàng-đạo. Lời giáo huấn của giáo phái Orpheus (Orphism) xem cung này là ngưỡng để linh hồn qua đó tiến vào quá trình hiện thân. Nó bị Mặt-trăng chi phối khi Mặt-trăng thực hiện vai trò trung chuyển của mình giữa hai thế giới hình thức và phi hình thức.

Sư-tử (Leo)

Cung thứ năm trong Hoàng-đạo. Nó tương ứng với năng lượng mặt trời, ý chí, lửa, và ánh sáng sáng rõ, soi rọi từ ngưỡng Song-tử vào địa hạt của Cự-giải. Nó liên hệ với cảm giác và xúc cảm (40).

Xử-nữ (Virgo)

Cung thứ sáu của Hoàng-đạo. Đối với người Ai-cập thì cung này tương đồng với thần Isis. Bởi lẽ nó bị Sao Thuỷ (Mercury) chi phối và tương ứng với con số sáu, nên nó biểu trưng cho tình trạng lưỡng tính (hermaphroditism), hoặc trạng thái mang đặc điểm lưỡng lực – dương và âm. Vì vậy mà Xử-nữ thỉnh thoảng được mô tả cùng với biểu tượng của linh hồn hay với Ấn triện của vua Solomon (hai hình tam giác, biểu tượng cho lửa và nước, chồng lên và giao nhau để tạo thành ngôi sao sáu đỉnh) (40). Trong thần thoại học và tông giáo nói chung, biểu tượng này luôn có mối liên hệ với sự ra đời của một vị thần hay một vị á thần, như là một biểu hiện tối thượng cho cái ý thức động (52) (Plate XXX).

Thiên-bình (Libra)

Cung thứ bảy của Hoàng-đạo, Thiên-bình, giống như thánh giá hay thanh gươm, liên hệ đến tính biểu tượng của con số bảy, và là dấu hiệu của trạng thái cân bằng, cả về bình diện vũ trụ lẫn bình diện tâm thần, và liên quan đến tính hợp pháp và công lí thuộc xã hội cũng như thuộc về nội tâm. Do đó, người ta nói rằng sự cân bằng hay cái cân chỉ định trạng thái cân bằng giữa thế giới mặt trời và sự tồn hiện của các hành tinh, hay là giữa cái tôi tinh thần của Con người (cái Selbst trong tâm lí học Jung) và cái tôi bên ngoài (hay là tính cách). Tương tự vậy, nó chỉ ra trạng thái cân bằng giữa cái thiện và cái ác; bởi, giống như Con người, cái cân có hai xu hướng, biểu trưng bởi hai đĩa cân được bố trí cố định, một có xu hướng đi về phía Hổ-cáp (Scorpion, biểu tượng cho thế giới ham muốn) và xu hướng kia đi về cung Xử-nữ (sự thăng hoa). Con người, theo mô hình cái cân, phải giữ cho hai xu hướng nội tại của mình được cân bằng. Theo chiêm tinh học truyền thống, thì biểu tượng cân bằng này chi phối hai quả thận. Cung thứ bảy này gắn liền với những mối quan hệ của con người, với sự hợp nhất trong nội tại tinh thần, tức là gắn liền với sức khoẻ tinh thần và trí não. Thiên-bình có vai trò như một ngụ ngôn cho công lí, nó đề cập đến cái ảnh hưởng sát bên và có tác dụng điều hoà của sự tự trừng trị (40). Với vai trò biểu trưng sự hoà hợp nội tại, và của quá trình liên lạc giữa phần bên trái (phần vô thức, vật chất) và phần bên phải (phần ý thức, tinh thần), Thiên-bình biểu tượng cho “Cuộc giao hội” (Conjunction) (Plate XXI).

Hổ-cáp (Scorpio)

Cung thứ tám của Hoàng-đạo. Nó tương ứng với quãng thời gian trong kiếp người bị mối đe doạ đến từ cái chết chi phối (tức là sự ‘sa đoạ’). Nó cũng liên hệ với chức năng tính dục (40). Ở thời Trung-cổ, bò cạp xuất hiện lần đầu trong nghệ thuật Công giáo như biểu tượng của sự phản bội, và là biểu tượng của người Do-thái (20). Trong tính biểu tượng của cự thạch (megalith), thì nó đối nghịch với loài ong, là loài có mật dùng để cứu giúp loài người. Cuối cùng, tính biểu tượng của Hổ-cáp tương đương với hình tượng người phụ trách treo cổ tội phạm (51).

Nhân-mã (Sagittarius)

Theo Subba Rao, đây là biểu tượng vũ trụ biểu hiện một người hoàn chỉnh – anh ta từng là con vật, mang chất tâm linh và xứng đáng với nguồn gốc thần thánh của mình. Con người do vậy tạo nên đường liên kết giữa trời và đất, ngụ ý về trạng thái căng thẳng tìm thấy được sự thể hiện biểu trưng ở dạng hình cung (hay cầu vồng). Cung Nhân-mã, con nhân mã, hay Xạ-thủ biểu thị bản tính tam nguyên của biểu tượng; con ngựa biểu trưng cho cơ quan bản năng, phần người biểu trưng cho ba nguyên lí cao hơn bao trùm lấy đơn tử (monad) như được biểu hiện bởi cung tên. Trong bản anh hùng ca Babylon của Gilgamesh, cung Nhân-mã được biểu tượng bởi hình ảnh ‘người bò cạp’ vốn là những kẻ “có không dưới hai phần ba dòng máu thần thánh’ (40)

Ma-kết (Capricorn) 

Cung thứ mười của Hoàng-đạo. Bản tính nhị nguyên của nó được thể hiện ở dạng ngụ ngôn dưới hình dáng một con dê với cái đuôi cá ở phần cuối cơ thể, bản tính này một mặt đề cập đến xu hướng nhị nguyên của cuộc sống hướng đến vực thẳm (hay dòng nước), mặt khác đề cập đến độ cao (hay hòn núi); hai dòng ý tưởng này theo học thuyết Hindu cũng biểu thị khả năng thoái hoá và tiến hoá: sự trở về hay sự khởi hành ra khỏi ‘ánh xe tái sinh’ (tức là, vòng Hoàng-đạo).

Bảo-bình (Aquarius)

Cung thứ mười một của Hoàng-đạo. Biểu tượng ngụ ngôn của nó là hình tượng một người đàn ông rót nước từ cái vò. Trong vòng Hoàng-đạo của Denderah thuộc Ai-cập, Bảo-bình đỡ lấy hai cái vò. Phiên bản này chỉ tác động đến tính biểu tượng của số đếm; nó đưa ra minh chứng rõ ràng cho thế lực nhị nguyên của biểu tượng (khía cạnh hoạt động và thụ động, tiến hoá và thoái hoá), một tính nhị nguyên mà theo bản chất thì nó là biểu tượng quan trọng của Song-tử (Gemini). Hết thảy truyền thống Đông phương lẫn Tây phương đều liên hệ mẫu hình này với biểu tượng cơn lũ vốn tượng trưng không chỉ cho sự cáo chung của vũ trụ hình thức mà còn cho sự hoàn tất của bất kì chu kì nào bằng việc huỷ diệt nguồn năng lượng dùng để giữ các thành tố lại với nhau. Khi nguồn năng lượng này ngừng phát ra, thì các thành tố trở về dạng Akasha – dung môi của cõi vũ trụ – với biểu tượng Song-ngư (Pisces). Ở hai cung Hoàng-đạo này, khi đó thì pralaya (phần huỷ diệt) của toàn vũ trụ, hay đêm của Brahma, sẽ đi theo diễn trình của nó.Theo truyền thống Hindu, chức năng của nó là tái hấp thu vào dạng Nhất thể toàn bộ các nguyên tố vốn nảy mầm từ nó lúc khởi thuỷ để dẫn lối cho những tồn tại cá thể riêng biệt. Do đó, mỗi lần cáo chung mang lại một hạt giống của sự khởi đầu (Ouroboros). Người Ai-cập đánh đồng Bảo-bình với vị thần Hapi của họ, hình tượng nhân hoá của sông Nile, nơi có những nguồn nước dồi dào cho nền nông nghiệp, cho đời sống kinh tế và tinh thần của đất nước. Thế là Bảo-bình biểu trưng cho sự hoà tan và phân huỷ đối với các hình thái tồn tại trong bất kì tiến trình, chu kì hay giai đoạn nào; biểu trưng cho việc nới lỏng ra những mối ràng buộc; biểu trưng cho sự giải phóng sắp xảy ra thông qua sự huỷ diệt thế giới hiện tượng (40, 52).

Song-ngư (Pisces)

Cung cuối cùng của Hoàng-đạo, có mối liên kết gần gũi với tính biểu tượng của nước và của ‘trạng thái phân huỷ các hình thái’ xảy ra ở quá trình Akasha. Thần Neptune khuấy động sóng nước bằng cây đinh ba, gọi ra lũ bò và ngựa ra khỏi sóng nước, đó chính là phần thể hiện biểu trưng cho sự trỗi dậy của nguồn sinh khí vũ trụ từ đáy biển sâu của vùng đại dương thuở ban sơ. Nếu như Ma-kết đánh dấu sự khởi đầu cho quá trình phân huỷ, thì Song-ngư tượng trưng cho khoảnh khắc cuối cùng, và cũng vì lí do này, nó chứa đựng trong nội tại chính nó sự khởi đầu của một chu kì mới. Có liên hệ với Song-ngư là hình tượng thế thân dưới dạng hình con cá của thần Vishnu ở Ấn-độ, và thần thoại Chaldea về người đàn ông mình cá Oannes. Ngôi nhà thứ mười hai của Hoàng-đạo này, khi được chuyển dời, bằng phương pháp loại suy, sang bình diện hiện sinh và tâm thần, thì nó tượng trưng cho sự thất bại và thiếu khả năng, cho việc trục xuất hay trạng thái biệt lập, và cũng tượng trưng cho phái huyền học và sự phủ nhận bản ngã và những cảm xúc mạnh mẽ của nó (40). Khía cạnh nhị nguyên của biểu tượng này được biểu hiện rõ nét bằng chính biểu tượng hoàng đạo, bao gồm hai con cá được sắp song song nhau nhưng quay về hai hướng khác nhau: con cá bên trái chỉ đến hướng thoái hoá hay sự khởi đầu một chu kì mới trong thế giới trình hiện, trong khi con cá quay về bên phải chỉ hướng tiến hoá – tức là lối thoát khỏi chu kì (52).

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20120509

Nguyên chú của J. E. Cirlot:

(4) BAYLEY HAROLD. The Lost Language of Symbolism. London, 1912 (repr. 1951).

(40) MERTENS STIENON, M. L’Occultisme du zodiaque. Paris, 1939.

(49) SAUNIER, Marc. La Légende des symboles, philosophiques, religieux et maçonniques. 2nd edn, Paris, 1911.

(51) SCHNEIDER, Marius. La danza de espadas y la tarantela. Barcelona, 1948.

(52) SENARD, M. Le Zodiaque. Lausane, 1948.

Nguồn:

Cirlot, J. E. A Dictionary of Symbols. Trans. Jack Sage. 2nd edition. London: Routledge, 1971.


Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s