M. B. White – Về bộ phim Un Chien andalou (1929) của Luis Buñuel

Xem phim ở đây:

M. B. White

Về bộ phim Un Chien andalou của Luis Buñuel

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

Un Chien andalou có lẽ là bộ phim siêu thực nổi tiếng nhất. Bộ phim là tác phẩm cộng tác giữa Luis Buñuel và Salvador Dalí, với ý đồ tạo ra “một lời kêu gọi bức thiết và tha thiết để thực hiện cuộc mưu sát”, và ngay lập tức được giới chuyên môn tán thưởng bởi tính thi ca và vẻ đẹp trong phim. Bộ phim đạt được địa vị trở thành một chính điển trong lịch sử điện ảnh không chỉ nhờ vào danh tiếng của hai vị đạo diễn mà còn nhờ vào cấu trúc phức hợp mà bộ phim thể hiện như thể nó là một đoạn văn bản. Bộ phim với phần hình ảnh nhức nhối, phần chuyển hoá của câu chuyện và các qui tắc điện ảnh nhằm giữ tính liền lạc của kịch bản chính là những điều giúp ta giải thích nét quyến rũ của phim ở vai trò là đối tượng cho giới phê bình nghiên cứu kĩ lưỡng. 

Bộ phim đã trình hiện ra một câu chuyện theo trình tự, mặc dù rất khó nhận ra; tính liền lạc được duy trì trong phim chủ yếu là nhờ phần tái xuất hiện của các nhân vật trong phim. Tuy vậy, rõ ràng là sự nối kết giữa các sự kiện còn quá mập mờ. Những tấm thẻ tiêu đề xuất hiện trong phim đã nhấn mạnh cái ý về một cấu trúc mạch lạc bằng cách ngẫu nhiên thay đổi trật tự thời gian và chuẩn mực tham chiếu xuyên suốt diễn trình bộ phim – “Ngày xửa ngày xưa”, “Tám năm sau đó”, “Cho đến 3 giờ sáng”, v.v.. Phần kiến tạo hình ảnh trong phim hậu thuẫn cho cái mức độ kể chuyện không theo phương hướng này, bằng cách liên tục dùng những đoạn cắt cảnh theo góc nhìn và theo tính liền lạc nhằm liên kết lại những vùng không gian vốn có liên hệ với nhau rất mập mờ. Gần cuối phim, nhân vật nữ rời khỏi một căn hộ mà có lẽ là toạ lạc ở tầng trên của một toà nhà trong thành phố; một cơn gió thoảng luồn vào mái tóc cô ta; cô ấy mỉm cười và vẫy tay một ai đó người xem không thấy được, và ở cảnh kế thì ta thấy cô ta đang ở trên bãi biển.

Dạng chuyển tiếp phi logic ấy, cùng với phần kết nối gây bất ngờ chính là những đặc điểm người ta gán cho trường phái Siêu thực. Nó cũng gần với thái độ của Buñuel về tiềm năng điện ảnh: “Điện ảnh là công cụ tốt nhất để biểu hiện thế giới của những giấc mơ, của những xúc cảm và của bản năng”. Thật sự thì hầu hết các phân tích về bộ phim này đều lần theo những phương thuốc do quá trình kiến giải giấc mơ mang lại, nhằm giải thích bộ phim. Trong một số trường hợp, điều này dẫn đến việc đọc bộ phim này như một khối biểu tượng mà tại đó mỗi hình ảnh hay mỗi sự kiện lạ lùng đều tượng trưng cho một thứ gì khác. Quá trình giải mã dẫn đến việc thông hiểu những ý nghĩa “ẩn tàng” trong phim – thường được kiến giải là một đòn tấn công vào những kiểu hành vi theo lối tư sản, hoặc là một bài công kích đánh vào tôn giáo, và/hoặc là đề tài nghiên cứu về những ham muốn tình dục nhất thời mà bị đè nén xuống. Một trong những hình ảnh then chốt ở đây là hình ảnh về một người đàn ông, sau khi bị người phụ nữ khước từ, đã kéo lê “một mớ” những thứ thuộc xã hội hiện đại theo mình, bao gồm hai linh mục và hai cây đàn dương cầm nằm phía trên những con lừa đã chết.

Gần đây nữa thì giới chuyên môn đã chuyển sự chú ý sang các quá trình phát triển và chuyển hoá trong phim, nhấn mạnh đến cách thức bộ phim dùng để mở ra những ý nghĩa có thể đạt được (thay vì gói gọn nó bằng một chuỗi các ý nghĩa biểu trưng). Cách tiếp cận này rút ra từ những quá trình suy tưởng trong vô thức, thay vì từ quá trình biểu trưng, nhằm thiết lập nên cách hiểu thấu đáo. Trong khung cảnh này, những nguồn lực lôi kéo của văn bản được mô tả bằng hình thức cô đọng và lược bỏ bớt.  Cùng một kiểu đó, người ta suy xét kĩ càng hơn về mối quan hệ giữa bộ phim và khán giả. Bằng cách phá vỡ những mẫu hình quen thuộc về không gian và quá trình tiến triển của câu chuyện. Un Chien andalou tập trung chú ý vào qui trình điện ảnh để kiến tạo nên cũng như  tháo rời ra phần ý nghĩa của bộ phim. Thực tế bộ phim mở màn bằng một hành động bạo hành lên thị giác, với hình ảnh lưỡi dao cạo râu cắt ngang con mắt. Cảnh này dấy lên câu hỏi về toàn bộ cái ý niệm cho rằng thị giác là nơi tập trung ý nghĩa, không những thế mà còn gây sốc dữ dội và làm nhức nhối những người đang nhìn vào màn ảnh.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20120516

Nguồn:.

White, M. B. “Un Chien andalou.” International Dictionary of Films and Filmmakers. 4th edition. Vol. 1. Ed. Tom Pendergast & Sara Pendergast. Detroit: St. James Press, 2000.

Advertisements

One comment on “M. B. White – Về bộ phim Un Chien andalou (1929) của Luis Buñuel

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s