Trẻ sơ sinh có thể tận dụng ngôn ngữ để nhận biết ý định của người khác

Đa số kiến thức trên đời này, từ những đặc tính vật lí cho đến các trạng thái tâm lí bên trong con người, hết thảy đều được con người tiếp nhận thông qua câu chữ và ngôn từ trong lời nói. Người lớn dùng lời nói để truyền tải và thu nhận những thông tin về các khía cạnh trong đời sống; thông tin có thể là trực quan, nhìn thấy được, hoặc là những khía cạnh trừu tượng như tín ngưỡng, tri thức, mong muốn, ước ao, v.v.. Có thể xem lời nói là một phương tiện giao tiếp rất hiệu quả, giúp ta truyền đạt nhanh chóng những đặc điểm trừu tượng. Thế là người ta đặt câu hỏi là liệu trẻ sơ sinh có nhận ra được chức năng của lời nói trong việc giao tiếp, truyền đạt thông tin hay không.

Mặc dù có những nghiên cứu cho biết trẻ sơ sinh dường như có thể dựa vào lời nói để phân loại những đồ vật hay phân biệt những vật cụ thể nhìn thấy được, nhưng chưa có nghiên cứu nào khảo xét trực tiếp việc trẻ sơ sinh có nhận ra được là lời nói có chức năng truyền đạt ý định của người khác. Gần đây, trong một bài báo cáo khoa học đăng hồi cuối tháng 7 trên tờ Kỉ yếu của Học viện Khoa học Quốc gia Hoa-kì (Proceedings of the National Academy of Sciences – PNAS), các nhà nghiên cứu đến từ trường New York University và McGill University đã công bố nghiên cứu mới cho biết trẻ sơ sinh có khả năng nhận ra được rằng lời nói truyền đạt những ý định trừu tượng. Nghiên cứu này đã soi sáng một phần cho ta biết rằng trong những năm tháng đầu đời, chúng ta dựa vào ngôn ngữ như thế nào để có thể thu nhận được những kiến thức nằm ngoài kinh nghiệm thực tiễn của mình. 

Để tiến hành thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đã nhờ hai người lớn diễn mấy cảnh cho trẻ sơ sinh xem. Có cảnh thì kết thúc đúng như mong đợi, một số thì kết thúc không như mong đợi (theo suy diễn logic dựa trên những gì quan sát được). Để đo lường khả năng nhận biết của trẻ sơ sinh đối với những cảnh có kết thúc không mong đợi, các nhà nghiên cứu đã dùng một phương pháp quen thuộc là đo lường khoảng thời gian trẻ nhìn cảnh đó lâu hơn bình thường bao nhiêu, vì nhìn lâu hơn tức là trẻ đang ngạc nhiên khi kết quả không như mình mong đợi.

Ban đầu người ta cho trẻ nhìn cảnh một người cố đặt cái khoen tròn vào cọc nhưng không được do cây cọc nằm xa tầm với người đó. Khi nhìn thấy người đó không làm được vậy thì trẻ sơ sinh sẽ diễn giải hành vi đó báo hiệu là người đó có ý định đặt khoen tròn vào. Tiếp theo người ta cho trẻ thấy cảnh một người thứ nhì có thể vươn tới toàn bộ các đồ vật (cọc, khoen tròn). Trong cảnh then chốt nhất, thì người thứ nhất sẽ quay sang người thứ nhì, và nói một từ lạ lẫm đối với trẻ sơ sinh, có thể từ này vô nghĩa (ví dụ như “koba”), hoặc chỉ ho khục khục vài tiếng thôi.

Hình minh hoạ ©Silkstock/Fotolia

Mặc dù trẻ sơ sinh biết được ý định của người thứ nhất, nhưng người thứ nhì chỉ có được thông tin cần thiết khi được người thứ nhất nói cho biết bằng ngôn từ thích hợp, chứ không phải bằng hành động ho khục khục. Sau khi người thứ nhất dùng ngôn từ nào đó truyền đạt cho người thứ nhì thì người thứ nhì sẽ làm ba việc như sau:

  • Người thứ nhì đặt khoen vào đúng vị trí cọc y như người thứ nhất (trường hợp 1).
  • Người thứ nhì đặt khoen tròn vào chỗ khác không đúng vị trí cọc (trường hợp 2).
  • Người thứ nhì sắp mấy cái khoen tròn ở chỗ khác, chứ không xếp vào cọc (trường hợp 3).

Trong 3 trường hợp trên, thì trẻ quan sát trường hợp 2 và 3 lâu hơn so với trường hợp 1. Điều này chứng tỏ đứa trẻ này hiểu được khi người thứ nhất dùng ngôn từ nói với người thứ nhì,  thì đó cũng là hành động truyền tải ý định của người thứ nhất sang cho người thứ nhì. Tuy nhiên, nếu người thứ nhất chỉ ho mà không dùng bất kì ngôn từ nào, thì sau khi người thứ nhì thực hiện 3 việc như trên, trẻ quan sát cả 3 trường hợp đó với thời lượng như nhau. Như vậy, trẻ sơ sinh có thể hiểu được, nếu một ngôn từ phát ra từ người thứ nhất sang người thứ nhì thì đó là hành động truyền đạt ý định, còn ho không phải là hành động truyền đạt ý tưởng.

Hình minh hoạ cuộc thí nghiệm

Một trong những đồng tác giả nghiên cứu, Onishi cho biết: “Người lớn chúng ta khi nghe người khác nói chuyện thì ta sẽ tự động hiểu là họ đang cung cấp thông tin cho nhau, cho dù lúc đó ta không hiểu họ đang nói bằng ngôn ngữ gì. Và điều này cũng tương tư đối với trẻ sơ sinh. Thậm chí khi bọn trẻ không hiểu nghĩa của những ngôn từ chúng nghe được, nhưng chúng cũng nhận ra là những ngôn từ đó – chẳng hạn như từ “koba” vô nghĩa – có thể truyền đạt thông tin, còn hành động ho khục khục thì không thể.”

Một tác giả khác của cuộc nghiên cứu, Vouloumanos thêm vào: “Điều đáng chú ý ở cuộc nghiên cứu này là nó cho ta biết rằng trẻ sơ sinh có khả năng tiếp cận một kênh giao tiếp khác mà trước đây chúng ta không biết là bọn trẻ có thể. Hiểu được lời nói có thể truyền đạt những điều trừu tượng sẽ giúp trẻ sơ sinh có được cách tìm hiểu những điều ở thế giới bên ngoài mà chúng không thể trải nghiệm. Trẻ sơ sinh có thể dùng công cụ này để có thể thấu hiểu người khác, giúp chúng phát triển thành những con người có năng lực trong xã hội.”

Cuộc nghiên cứu này được hỗ trợ từ ngân quĩ của chương trình ADVANCE thuộc Quĩ tài trợ Khoa học Quốc gia (National Science Foundation) và của Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Xã hội & Nhân văn Canada (Social Sciences and Humanities Research Council)

Duy Đoàn
Sài-gòn, 20120803

Theo Science Daily – Infants Can Use Language to Learn About People’s Intentions, 7/2012: http://www.sciencedaily.com/releases/2012/07/120723151030.htm

Xem chi tiết bài báo cáo khoa học ở đây:

http://www.pnas.org/content/early/2012/07/18/1121057109.full.pdf

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s