J. E. Cirlot – Tính biểu tượng của cây đinh ba

 

J. E. Cirlot

Tính biểu tượng của cây đinh ba

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Jack Sage

Người ta đã hình thành nhiều cách lí giải khác nhau về cây đinh ba hoặc cây thương ba chạc, từ đề xuất do Eliade đưa ra rằng ban đầu nó biểu tượng cho răng của loài thuỷ quái (17), cho đến giải thích của Diel mà chúng tôi sẽ bàn đến bên dưới. Nó là vật tượng trưng của Neptune và của Satan. Theo Bayley, nó là hình thái hủ bại của cây thánh giá (4), tức là được chuyển thể thành một dạng khác nhằm gợi lên bản tính đồi bại. Chính xác hơn, mọi dụng cụ, vật thể hay sinh vật nào có ba bộ phận hay ba phần cấu thành nên mà trong đó bình thường chỉ cần một là đủ, thì chúng sẽ khiến cho sức mạnh hoặc tiềm lực biểu trưng của mình tăng lên gấp ba lần (8). Ý này được sinh ra từ bình luận của Zimmer cho rằng cây đinh ba biểu thị cho thái độ thù địch ba mặt. Điểm thứ ba có thể tương ứng với con mắt thứ ba của Shiva (hoặc Siva), vị thần Huỷ diệt, bởi cây đinh ba cũng là vật tượng trưng cho vị thần này. Cây đinh ba là vũ khí của đấu sĩ retiarius La-mã cũng là điều đáng lưu tâm, vì hắn ta cũng dùng đến lưới, đó là thứ liên kết hắn với thần Uranus, trong khi đó thanh gươm trên tay của đấu sĩ mirmillo lại gợi lên hình tượng về người con mặt trời với tinh thần anh hùng. Vì thế, cây đinh ba trong tay của retiarius hẳn là thuộc tính của phụ quyền mang tính cổ xưa, đối nghịch với tinh thần anh hùng vô song của đứa con mặt trời. Bằng cách tiếp cận luân lí, Diel đưa hàm ý tiêu cực của cây đinh ba đến một kết luận logic, cho rằng nó biểu trưng cho tội lỗi gồm ba phần, tương ứng với sự truỵ lạc của ba điều ‘ham muốn tồn sinh’ (vital urge) trong quá trình dinh dưỡng hoặc ứng với sự bảo toàn (được chuyển hoá thành sở hữu, tài sản và uy quyền); thứ nhì là sinh sản (dục vọng); và thứ ba là trạng thái thăng hoa hoặc tiến hoá (theo nghĩa tiêu cực thì nó trở thành thái độ kiêu căng). Do vậy nó là vật biểu tượng dành cho vị thần của vô thức và của tội lỗi – thần Neptune, và địa hạt của lão là nơi lui tới của bọn quái vật và là hình thái căn bản của sự sống. Bản tính ba mặt của cây đinh ba là ‘bản sao địa ngục của Chúa ba ngôi’ (infernal replica of the Trinity), tương tự với ba cái đầu của Cerberus hoặc của nữ thần Hecate tam diện (17). Mặt khác, một lí giải nghe thuận tai cũng được gán cho cây đinh ba; trong cuốn La Nature et les dieux, Charles Ploix liên hệ nó với cây gậy dùng để dò nguồn nước (2), mặc dù phần lí giải này dường như dựa trên những cơ sở có phần mơ hồ. Theo Cha Heras, ở thời kì Ấn-độ sơ khai, cây đinh ba là vật tượng trưng cho thần linh.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20121126

Nguyên chú của tác giả:

(2) BACHELARD, GASTON. L’Eau et les Rêves. Paris, 1942.

(4) BAYLEY, HAROLD. The Lost Language of Symbolism. London, 1912 (repr. 1951).

(8) B. G. P. Diccionario universal de la mitologia. Barcelona, 1835.

(17) ELIADE, Mircea. Tratado de historia de las religiones. Madrid, 1954.

Nguồn:

Cirlot, J. E. “Trident  ” A Dictionary of Symbols. Trans. Jack Sage. 2nd edition. London: Routledge, 1971.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s