Jim Taylor – Công nghệ đang làm thay đổi cách trẻ tư duy và tập trung ra sao

Khả năng phản ứng, suy lí và rút ra kết luận được dựa trên kinh nghiệm, kiến thức và sự thấu cảm của chúng ta. Điều đó giúp chúng ta trở thành con người, cho phép chúng ta giao tiếp, sáng tạo, tiến bộ, phát triển và được khai hoá. Tư duy bao quát nhiều khía cạnh sẽ gồm trẻ em là ai, chúng làm gì, từ việc quan sát, học tập, ghi nhớ, đặt câu hỏi và phân xử cho tới việc đổi mới, tranh biện, quyết định và hành động.

Nhưng cũng còn đó chút băn khoăn rằng những công nghệ mới, dẫn đầu là Internet, đang mài giũa tư duy của chúng ta một cách hiển nhiên và tinh vi, chậm rãi và không chủ ý, tuy thuận tiện nhưng cũng gây hại. Một thực tế bấp bênh, trong sự phát triển như vũ bão của công nghệ, là chúng ta có thể không thu được gì từ lịch sử lẫn không có thời giờ để cân nhắc rà soát lại giá trị và tổn hao của sự tiến bộ theo cách thức nó ảnh hưởng tới khả năng suy nghĩ của con em mình. 

Tuy nhiên cũng có một nhánh nghiên cứu cho rằng công nghệ có thể vừa đem lại lợi ích vừa gây hại cho tư duy của trẻ theo nhiều cách khác nhau. Hơn nữa, sự ảnh hưởng này không chỉ tác động tới trẻ trên bề mặt tư duy của chúng. Đúng hơn là vì não bộ của trẻ vẫn còn đang phát triển và dễ hấp thu, do thường xuyên tiếp xúc với kĩ thuật số nên chúng dễ hấp thu theo nhiều cách rất khác với những thế hệ trước. Điều hiển nhiên, như một lợi thế xuyên suốt lịch sử, là công nghệ đang được sử dụng để nghiên cứu sự phát triển bộ não của chúng ta. Ví dụ, như Nicholas Carr đã chỉ ra, sự xuất hiện của việc đọc sách sẽ khuyến khích bộ não chúng ta tập trung và tưởng tượng. Ngược lại, sự phát triển của Internet sẽ củng cố khả năng lướt thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Ảnh hưởng của công nghệ lên trẻ rất phức tạp, bao gồm cả ích lợi lẫn thiệt hại. Dù công nghệ có đem lại lợi ích hay gây hại cho sự phát triển của trẻ, nó luôn phụ thuộc vào từng loại, cách thức và thời gian áp dụng cụ thể. Ít nhất khi trẻ còn nhỏ, sẽ luôn có một sự gắn kết giữa chúng với công nghệ và rốt cuộc là sự ảnh hưởng của công nghệ lên chúng, từ hoạt động tiếp nhận thụ động tới việc tư duy có ý thức.

Trong vài tuần tới, tôi sẽ tập trung vào những lĩnh vực mà các nghiên cứu mới nhất đã cho thấy công nghệ ảnh hưởng mạnh mẽ tới cách trẻ tư duy ra sao: sự chú tâm, sự quá tải thông tin, việc ra quyết định, và trí nhớ/sự học hỏi. Tất cả các lĩnh vực này đều quan trọng, chúng giúp bạn tạo ra sức ảnh hưởng chống lại những tác động của công nghệ lên trẻ.

Sự chú tâm

Bạn có thể hình dung sự chú tâm như là cổng vào của tư duy. Không có nó thì các mặt khác của tư duy, tên gọi, nhận thức, kí ức, ngôn ngữ, sự học hỏi, tính sáng tạo, lí tính, cách giải quyết vấn đề và ra quyết định sẽ bị thu hẹp rất nhiều hoặc thậm chí không thể xảy ra. Khả năng rèn luyện sự tập trung một cách kiên trì và hiệu quả sẽ giúp trẻ đặt nền tảng cho mọi khía cạnh, giúp ích cho sự trưởng thành và là cơ sở cho sự phát triển để chúng có thể trở thành một người thành công và hạnh phúc.

Sự chú tâm có thể linh hoạt và chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi môi trường nó được áp dụng. Sự chú tâm có thể được thấy trong thế giới loài vật, rất nhiều loài đã phát triển các kĩ năng giúp chúng tồn tại. Ví dụ như các loài sói, sư tử, cọp và các loài thú săn mồi khác có khả năng chú ý cao độ, giúp chúng phát hiện và lần theo dấu vết con mồi. Ngược lại, con mồi của chúng, như nai và linh dương lại có thính giác rất nhạy, giúp chúng chú ý lắng nghe từ xa tiếng động của kẻ ăn thịt đang tới gần. Trong cả hai trường hợp, khả năng chú ý của loài vật đều được phát triển dựa trên môi trường mà chúng sinh sống.

Sự phát triển của con người cũng vậy. Dù trẻ sơ sinh có nhận diện được khuôn mặt cha mẹ chúng hay học sinh có thể chú ý nghe giảng trong lớp, thì môi trường chính là yếu tố trực tiếp quyết định sự tập trung. Ở các thế hệ trước, ví dụ, trẻ dành nhiều thời gian cho việc đọc, một hoạt động ít bị phiền nhiễu, đòi hỏi sự chú ý, tưởng tượng, khả năng ghi nhớ cao độ và bền bỉ. Sự ra đời của vô tuyến truyền hình đã làm thay đổi sự chú ý của trẻ bằng cách đem lại cho chúng những hình ảnh kích thích trực quan, sự chú ý bị phân mảnh, và không cần phải tưởng tượng nhiều. Rồi Internet được phát minh và trẻ bị xô vào một môi trường rộng lớn khác, ở đó tính giải trí là tiêu chuẩn nên sự tập trung bền bỉ là không thể, sự tưởng tượng là không cần thiết và sự ghi nhớ bị ức chế.

Cách công nghệ khiến cho bộ não chú tâm vào thông tin rất khác so với việc đọc. Hình ảnh ẩn dụ Nicholas Carr dùng là sự khác biệt giữa việc lặn biển với việc lướt sóng. Đọc sách chính là lặn biển, người lặn chìm trong sự tĩnh lặng, tầm nhìn bị thu hẹp, nhịp độ chậm rãi và ít bị gây nhiễu, đòi hỏi sự tập trung tỉ mỉ và suy nghĩ xoáy sâu vào các thông tin giới hạn cho mình. Ngược lại, sử dụng Internet lại giống như việc lướt sóng, lướt phớt trên bề mặt của nước với tốc độ cao, tiếp xúc toàn cảnh, bị vây bọc bởi nhiều thứ gây xao lãng, và chỉ có thể tập trung vào điều gì đó trong thời gian rất ngắn.

Trên thực tế, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc đọc một văn bản không bị gián đoạn giúp người đọc hoàn tất nhanh hơn, thấu hiểu tốt hơn, dễ nhớ lại và dễ học hỏi hơn là các văn bản bị lấp đầy bởi những liên kết và quảng cáo. Một người đọc một văn bản trình bày chỉ toàn bằng chữ sẽ thấy kết nối hơn, nhiều kiến thức hơn, thú vị hơn, thông tuệ hơn so với một văn bản bao gồm cả phim ảnh trong đó. Hơn nữa, trái với sự khôn ngoan do giáo dục đem lại, học sinh được sử dụng Internet suốt giờ học không nhớ bài thuyết trình và bài trắc nghiệm mà chúng đã làm như những học sinh không được nối mạng. Sau cùng, việc đọc giúp ích cho sự nhận xét, tư duy phê phán, cách giải quyết vấn đề và làm phong phú vốn từ vựng hơn các phương tiện truyền hình.

Tiếp xúc với công nghệ tất nhiên không phải chỉ toàn gây hại. Các nghiên cứu cho thấy, ví dụ, các trò chơi video và các phương tiện nghe nhìn giúp nâng cao khả năng hình dung không gian thị giác, tăng cường sự chú ý, sự phản xạ và khả năng nhận diện chi tiết giữa sự hỗn độn. Và thay vì khiến trẻ trở nên ngờ nghệch, chúng chỉ đơn giản làm cho trẻ khác đi. Ví dụ, việc dễ dàng tìm kiếm trên Internet bất cứ lúc nào khiến trẻ ít quan tâm tới việc ghi nhớ thông tin, thay vào đó chúng lại phát triển kĩ năng tìm kiếm, biết phải tìm thông tin ở đâu. Sự dễ dàng trong việc tìm kiếm thông tin ngày nay lí giải vì sao việc tìm kiếm thông tin đối với trẻ lại quan trọng hơn là ghi nhớ. Việc không phải lưu trữ thông tin có thể cho phép não kết nối với một tiến trình “cao cấp hơn” như sự chiêm nghiệm, tư duy phê phán và giải quyết vấn đề.

Tất cả những điều này giúp ích gì cho việc nuôi dạy con của bạn? Lời cuối tôi muốn chia sẻ là việc ngồi quá lâu trước màn hình mà thiếu các hoạt động khác như đọc sách, vui chơi sẽ khiến bộ não của con bạn bị trói buộc, làm chúng phát triển trì trệ hơn là vượt trội trong thế giới công nghệ quay cuồng này.

K.H. dịch
2013.01.19

Nguồn:
http://www.psychologytoday.com/collections/201212/weeks-top-posts/technology-is-changing-the-way-kids-think

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s