Khen ngợi những phẩm chất cá nhân của trẻ có thể phản tác dụng

Việc khen ngợi những phẩm chất cá nhân của trẻ con, đặc biệt với những đứa trẻ hay tự ti, thay vì khen nỗ lực cố gắng có thể khiến chúng càng thêm xấu hổ nếu gặp thất bại sau này, đây là kết quả rút ra từ nghiên cứu mới do Hiệp hội Tâm lí học Hoa-kì công bố.

“Kiểu khen ngợi nhân cách này có thể gây ra tác dụng ngược lại. Những điều trông có vẻ thường tình như vậy nhưng đôi khi lại có thể làm cho người lớn hành xử sai lạc đi khi cố gắng giúp đỡ trẻ tự ti cảm thấy tốt hơn về bản thân”, theo lời của nhà nghiên cứu Eddie Brummelman, thạc sĩ thuộc trường Utrecht University ở Hà-lan. Công trình nghiên cứu này được công bố trên mạng cho tờ Journal of Experimental Psychology: General.

Nghiên cứu phát hiện ra rằng trẻ tự ti thường nhận được lời khen về phẩm chất cá nhân của mình, và kiểu khen ngợi đó có thể tạo ra cảm giác xấu hổ tột độ khi chúng gặp thất bại và có thể dẫn đến mất dần khả năng tự tin.

Trong một thí nghiệm, người ta cho 357 phụ huynh ở Hà-lan, trong độ tuổi từ 29 đến 66, đọc sáu bản mô tả về những loại trẻ con theo lí thuyết – ba trong số đó thuộc về dạng tự tin (chẳng hạn như “Lisa thường thích những mẫu người như cô bé”) và ba mẫu còn lại thuộc dạng tự ti (chẳng hạn như “Sarah thường buồn bã về chính bản thân mình”). Những bậc phụ huynh này được yêu cầu viết ra những lời khen ngợi dành cho trẻ để giúp chúng hoàn thành công việc nào đó, chẳng hạn như vẽ một bức tranh. Trung bình thì phụ huynh khen ngợi trẻ tự ti nhắm vào phẩm chất cá nhân nhiều hơn gấp đôi so với trẻ tự tin (ví dụ “Con là hoạ sĩ tuyệt vời kia mà!”). Họ cũng thường khen ngợi trẻ tự tin ở nỗ lực của trẻ nhiều hơn (ví dụ “Con đã vẽ rất rốt rồi”!).

“Người lớn có thể cảm giác rằng khen ngợi phẩm chất của trẻ có thể giúp trẻ chống lại sự tự ti, nhưng nó có thể truyền tải thông điệp cho trẻ rằng chúng đạt được giá trị như lời khen đó chỉ khi đạt được thành công”, Brummelman cho biết. “Khi trẻ gặp thất bại sau đó, chúng sẽ suy diễn ra cho rằng bản thân vô dụng.” 

Thí nghiệm thứ nhì minh hoạ cho nhận định đó. Các nhà nghiên cứu tuyển vào 313 trẻ (bé gái chiếm 54%) ở độ tuổi từ 8 đến 13 từ năm trường tiểu học ở Hà-lan. Vài ngày trước khi tiến hành thí nghiệm, người ta cho các em học sinh làm bài kiểm tra tiêu chuẩn đo lường độ tự tin. Khi tiến hành thí nghiệm, người ta bảo trẻ là chúng sẽ được chơi trò thời gian phản ứng ở trên mạng với bạn học sinh ở trường khác, và bảo thêm là người quản trị sẽ theo dõi phần chơi của chúng thông qua Internet. Thực tế thì máy tính kiểm soát kết quả trò chơi, và bọn trẻ được chia thành nhóm thắng cuộc và nhóm thua cuộc, bao gồm những nhóm nhận được lời khen cho chính bản thân, lời khen cho nỗ lực đạt được, hoặc nhóm không nhận được lời khen gì cả.

Trong nhóm nhận được lời khen cho phẩm chất cá nhân, thì người quản trị viết thế này: “Chà, con tuyệt quá!” sau khi trẻ hoàn thành một vòng của trò chơi, trong khi nhóm nhận được lời khen cho nỗ lực thực hiện thì thế này: “Chà, con làm tốt lắm!” Nhóm không nhận được lời khen gì cả được các nhà nghiên cứu dùng làm nhóm đối chứng với các nhóm còn lại. Sau vòng thứ nhì, người ta sẽ cho trẻ biết chúng thắng hoặc thua, và chúng sẽ làm bảng khảo sát về cảm giác xấu hổ của mình. Những đứa trẻ thua cuộc cảm thấy nỗi xấu hổ dâng trào lên nhiều hơn so với các nhóm còn lại nếu trước chúng nhận được lời khen về phẩm chất cá nhân, đặc biệt khi trẻ đó thuộc dạng tự ti.

Các nhà nghiên cứu đưa ra lí thuyết rằng trẻ nào nhận được lời khen cho nỗ lực thực hiện của mình thì có thể sẽ không thấy có liên hệ nào giữa sự tự tin với thành công, do vậy chúng xem thất bại là bước lùi tạm thời hoặc do thiếu cố gắng chứ không phải khuyết điểm trong cá tính của mình. Brummelman cho biết kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng chung cho toàn thể trẻ con ở những nước Tây phương, trong đó có Mĩ, nhưng ở những nước Đông phương như Trung-quốc thì những kết quả này có lẽ ít được ứng dụng hơn, do ở đó người lớn khen ngợi trẻ theo kiểu khác.

Không có nhiều khác biệt giữa khen ngợi về tính cách một người với việc khen ngợi nỗ lực của người đó, nhưng những khác biệt đó có thể tác động mạnh mẽ lên sự tự tin ở trẻ, theo lời của đồng tác giả nghiên cứu Brad Brushman, giáo sư, tiến sĩ lĩnh vực truyền thông và tâm lí học trường Ohio State University. Ông còn cho biết thêm, do vậy phụ huynh và giáo viên nên chú trọng vào việc khen ngợi hành vi nỗ lực của trẻ thay vì khen phẩm chất cá nhân. “Nhìn chung, khen ngợi hành vi thì tốt hơn là khen ngợi tính cách cá nhân, nếu bạn khen ngợi tính cách cá nhân rồi thằng bé thất bại, lời khen trước đó có thể làm nó xấu hổ và vô tình truyền đi thông điệp ‘tôi là người tồi tệ’”.

Duy Đoàn chuyển ngữ
Sài-gòn, 20130306

Nguồn:

“Praising Children for Their Personal Qualities May Backfire.” Science Daily, 2/2013: http://www.sciencedaily.com/releases/2013/02/130227183316.htm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s