Bruce Poulsen – Hãy ca ngợi sự thất bại

Trẻ cần nếm trải thất vọng nhiều hơn nữa

Nghiên cứu mới vừa được công bố gần đây bởi American Psychological Association (Hiệp hội tâm lí học Hoa-kì) cho rằng việc ưu tiên khen ngợi các phẩm chất cá nhân thay vì khen ngợi những cố gắng của trẻ sẽ khiến trẻ có xu hướng suy giảm những xúc cảm về giá trị bản thân, khiến chúng cảm thấy hổ thẹn hơn. Nghiên cứu được công bố gần đây trên Journal of Experimental Psychology: General (Tạp chí tâm lí học thực nghiệm: Tổng quan) phát hiện thấy những trẻ hay tự ti dễ cảm thấy xấu hổ khi người khác khen ngợi các phẩm chất cá nhân của mình.

Theo nguồn tin của Science Daily, tác giả Eddie Brummelman thuộc trường Utrecht University tại Hoà-lan nói rằng, “Hình thức khen ngợi cá nhân này có thể gây tác dụng ngược. Những điều có vẻ rất thường tình ấy đôi khi khiến người lớn gặp sai lầm trong những nỗ lực giúp trẻ tự ti cảm thấy khá hơn.” Brummelman còn nói thêm, “Người lớn cho rằng việc khen ngợi những phẩm chất vốn có của trẻ sẽ giúp chúng chống lại cảm giác tự ti, nhưng việc này có thể khiến trẻ cảm thấy chúng chỉ được trân trọng khi thành công. “Khi gặp thất bại sau này, trẻ có thể sẽ suy diễn ra rằng mình vô dụng.”

Nghiên cứu này phù hợp với quan niệm “khen ngợi hành vi, đừng ca ngợi cá nhân” từng là đối trọng cần thiết cho ám ảnh tự tôn vào những năm 1970 và 1980. Nó từng được công nhận một cách đơn giản là ý thức về giá trị bản thân hoặc lòng tự tôn của một đứa trẻ đóng vai trò quan trọng trong sự thành công ở trường và do đó, trong cuộc sống. Trường học đặc biệt tập trung vào việc tăng cường cảm xúc bản thân, khích lệ niềm tự hào và khả năng tự quyết ở mức độ cao của các em học sinh. Động thái này được minh hoạ rất tuyệt vời theo lối châm biếm trong phim hoạt hình Calvin and Hoobs, trong đó Calvin tuyên bố, “Bài tập về nhà có hại cho lòng tự tôn của tôi. Nó gửi đi thông điệp gì tôi cũng chẳng rõ! Vì vậy, thay vì cố gắng học, giờ đây tôi chỉ tập trung vào việc được là chính mình.”

Tất nhiên, mọi sự tập trung nâng cao lòng tự tôn là vô ích, và tệ nhất là có thể gây phương hại. Bằng chứng khoa học sau đó đã không ủng hộ lối nghĩ “đề cao cá nhân hơn mọi thứ”. Một nghiên cứu chỉ ra rằng sự tự tôn quá đáng thực chất sẽ dẫn đến việc học hành sa sút. Trong khi không thể giải thích những đặc tính tự luyến ái mà một số người phát triển theo năm tháng, chắc chắn do lòng tự tôn gây ra, thì cái gọi là “tình yêu bản ngã giai đoạn hậu tự luyến ái (post-narcissistic love of the ego)”, như Erik Erikson đặt tên, có mặt tiêu cực của nó.

Có lẽ ngoài câu hỏi làm cách nào để khen ngợi trẻ khi chúng thành công còn có một câu hỏi thú vị hơn, đó là làm sao chúng ta có thể hỗ trợ trẻ khi chúng thất vọng. Phụ huynh và con cái có cách tiếp cận vấn đề này bằng những động lực và mức độ nhạy cảm khác nhau. Quan điểm độ lượng nhất đó là phụ huynh luôn muốn những điều tốt lành nhất cho con mình và coi những lần thất bại của trẻ là thời điểm cần phải động viên cổ vũ con cái. Ví dụ, họ sẽ nói “Con ổn mà, lần sau con sẽ làm tốt hơn.” Bản năng của chúng ta là giúp trẻ vui lên. Hoạt động với chức năng như các hệ thống ngoại biên (limbic system) thay thế của trẻ khi chúng còn nhỏ, chúng ta muốn đồng cảm và giúp trẻ kiểm soát cảm xúc căng thẳng khi chúng vừa gặp thất bại. Theo nhiều cách thức, đây là phần mở rộng của những phản ánh tình cảm mà chúng ta bị cuốn vào khi con cái còn nhỏ. Một quan điểm khác, có lẽ ít rộng lượng hơn, cho rằng phụ huynh chúng ta cứ tiếp tục theo đuổi những ước mơ, những tiếc nuối và khát vọng thời thơ ấu của chính mình thông qua con cái. Nỗi thất vọng của trẻ cũng là nỗi thất vọng của chúng ta, chúng ta phải khích lệ trẻ để an ủi những hi vọng và ước mơ đã mất của chính mình.

Về phần trẻ, theo cách nào đó, sự thất vọng là một trong những cảm xúc sớm sủa và dễ nhận ra nhất mà chúng phải đối mặt. Sự phát triển tâm lí xoay quanh việc trẻ làm thế nào để chịu đựng những nỗi thất vọng không thể tránh được của cuộc đời. Vào những thời điểm quan trọng, trẻ nhận ra rằng thế giới có thể rất khắc nghiệt và tình yêu của cha mẹ chỉ có thể che chở cho chúng đến mức như vậy mà thôi. Sau đó bản thân chúng sẽ phát triển khả năng tự vệ, hoặc khả năng tự chữa lành thương tổn, để kiểm soát đau khổ và thất vọng. Nếu các chiến lược này tỏ ra không đủ, trẻ sẽ nảy sinh niềm tin cho rằng mình vô dụng và bất tài – một cảm giác hầu như vô ích khi phải đối mặt với nỗi thất vọng. Nổi bật nhất là niềm tin hoặc cảm giác cho rằng “Cuộc sống là nỗi thất vọng, điều này quả là tồi tệ.”

Có thể trẻ (và cả phụ huynh) cần nếm trải nhiều hơn (chứ không phải ít đi) nỗi thất vọng, cần phải thân thuộc hơn với cảm giác thất bại. Bằng cách tập trung vào việc khen ngợi, chúng ta có thể từng bước vượt qua trải nghiệm thất vọng. Khi bắt đầu xoa dịu đau khổ, chúng ta có thể vô tình nói, “chuyện con đau khổ có gì đó không ổn?” Loại học hỏi cảm xúc này có thể mang nhiều hình thức khác nhau. Chúng ta có thể cởi mở và trao đổi nhiều hơn về cách đối phó với nỗi thất vọng của mình với tư cách là phụ huynh. Đây là đối trọng với quan điểm cho rằng trẻ em nên được thấy cha mẹ chúng lúc nào cũng bình tĩnh, không tỏ vẻ khó hiểu, và không bao giờ bị căng thẳng. Chúng ta cần khen ngợi trẻ mỗi khi chúng kiểm soát thành công nỗi thất vọng. Chúng ta cũng cần phải tìm thêm nhiều cách diễn đạt tinh tế khác về sự thất vọng và tác động của nó. Ví dụ, chúng ta có thể nói về những giây phút dễ chịu hiếm hoi khi đang ở trạng thái thất vọng. Mặt khác, bằng cách loại bỏ sự thất vọng hay thực chất là chứng sợ hãi nỗi thất vọng, chúng ta đã ngụ ý về một thế giới quan hạn hẹp, không vượt ra bên ngoài thế giới quan của bản thân. Chúng ta cũng có thể loại trừ sự thoả mãn ở trẻ do nỗi thất vọng sinh ra.

K.H. dịch

Nguồn: http://www.psychologytoday.com/blog/reality-play/201303/in-praise-frustration

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s