J. E. Cirlot – Hổ

Hai cách diễn giải về loài hổ được đưa ra dễ dàng hoà hợp nhau: ‘Nó gắn liền với Dionysos, và là biểu tượng của sự thịnh nộ và tàn bạo’ (8); ‘Ở Trung-hoa, nó là biểu tượng của bóng tối và của trăng non’ (17). Bóng tối luôn được đồng nhất với sự bí ẩn của tâm hồn, tương đương với trạng thái mà thuật ngữ Hindu gọi là tamas và thuộc về biểu tượng tính chung của thứ bậc, đồng thời bao hàm sự biểu hiện không bị kiềm toả các sức mạnh nền tảng của bản năng. Ngày nay tại Trung-hoa, hổ dường như đóng vai trò ngang bằng với sư tử trong những nền văn hoá ở châu Phi và phương Tây: cả hai con vật – giống như rồng – đều đảm nhận hai đặc tính khác nhau – như loài thú hoang dã và như loài thú đã được thuần hoá. Đây là những gì ẩn sau hình tượng loài hổ như một biểu hiện phúng dụ của sức mạnh và sự bạo gan trong việc phụng sự cho công bình. Năm con hổ thần thoại cùng tạo thành một biểu tượng vây quanh những ý nghĩa tương đồng với các bộ tứ biểu tượng (tetramorphs) trong truyền thống Ki-tô giáo, trong chừng mực chúng là những hộ vệ của một trật tự không gian chống lại những thế lực của hỗn mang. Hổ Đỏ ngự trị phương nam, mùa của nó là mùa hạ và Nguyên tố của nó là lửa; Hổ Đen ngự trị phương bắc – mùa đông là mùa của nó, Nguyên tố của nó là nước; Hổ Xanh ngự trị phương đông, vào mùa xuân giữa muôn loài thực vật; Hổ Trắng ngự trị phương tây, vào mùa thu giữa các vỉa kim loại; và, cuối cùng, Hổ Vàng (có màu ánh dương) sống trên trái đất và thống ngự tất cả những con hổ khác. Hổ Vàng ngự tại ‘Trung tâm’, như vị Hoàng đế ngự tại trung tâm của Trung-hoa và Trung-hoa nằm ở trung tâm thế giới (13). Sự phân chia làm tư này cộng với trung tâm là Yếu tố thứ năm, như Jung đã chỉ ra, chính là giá trị nguyên mẫu cổ trong biểu tượng tính của vị thế. Khi hổ xuất hiện cùng các loài vật khác, ý nghĩa biểu tượng của nó thay đổi tuỳ theo vị thế của các loài vật trong hệ thứ bậc: ví dụ, cuộc chiến của hổ với một con vật thuộc loài bò sát biểu trưng cho nguyên tắc cấp cao, nhưng sẽ là ngược lại nếu nó lâm vào cuộc chiến với một con sư tử hoặc một sinh vật có cánh.

K.H. dịch
2013.03.18

Nguyên chú của tác giả:
(8) B. G. P. Diccionario universal de la mitología. Barcelona, 1835
(17) ELIADE, Mircea. Tratado de historia de las religiones. Madrid, 1954
(13) CHOCHOD, Louis. Occultisme et magie en Extrême-Orient. Paris, 1945

Nguồn:
Cirlot, J. E. “Tiger” A Dictionary of Symbols. Trans. Jack Sage. 2nd edition. London: Routledge, 1971

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s