Khả năng “tư duy về tư duy” không chỉ giới hạn ở loài người

 

Loài tinh tinh, họ hàng gần nhất với loài người, cũng có khả năng “tư duy về tư duy”, hay còn được gọi là khả năng “siêu tri nhận” (metacognition). Đây là kết quả rút từ nghiên cứu mới của các nhà khoa học thuộc trường Georgia State University và University at Buffalo.

Michael J. Beran và Bonnie M. Perdue của Trung tâm Nghiên cứu Ngôn ngữ của trường Georgia State (LRC) và J. David Smith của trường University at Buffalo là những người thực hiện nghiên cứu này, công bố trên tờ tập san Psychological Science của Association for Psychological Science (Hiệp hội Khoa học tâm lí).

Đội ngũ nghiên cứu đưa ra lưu ý, “Việc loài linh trưởng không thuộc giống người thể hiện được khả năng siêu tri nhận có những hàm ý quan trọng liên quan đến sự xuất hiện của tâm thức tự suy nghiệm trong suốt quá trình tiến hoá tri nhận của loài người”. 

Siêu tri nhận là khả năng nhận ra các trạng thái tri nhận của bản thân. Chẳng hạn, một chương trình trò chơi truyền hình, người dự thi phải ra quyết định “gọi điện cho bạn bè” hay liều tất cả luôn, tuỳ thuộc vào việc họ tự tin là mình biết câu trả lời đến mức nào.

“đang diễn ra cuộc tranh luận dữ dội trong các nguồn văn liệu khoa học những năm gần đây xung quanh chuyện liệu khả năng siêu tri nhận có phải dành riêng cho loài người”, Beran cho biết.

Tinh tinh tại LRC của trường Georgia State đã được huấn luyện để sử dụng hệ thống các biểu tượng tựa như một dạng ngôn ngữ để gọi tên các sự vật, điều này giúp các nhà nghiên cứu có được cách vô song để chất vấn loài vật về những trạng thái có hiểu biết hoặc không có hiểu biết của chúng.

Trong cuộc thí nghiệm, các nhà nghiên cứu cho loài tinh tinh làm kiểu tra bằng một nhiệm vụ đòi hỏi chúng phải dùng các biểu tượng để gọi tên món thức ăn được giấu đi ở một nơi nào đó. Nếu một quả chuối được giấu đi, bọn tinh tinh sẽ trình báo lại sự việc đó và lấy lại thức ăn bằng cách chạm vào biểu tượng hình quả chuối trên bàn phím biểu tượng.

Nhưng sau đó, các nhà nghiên cứu cung cấp cho bọn tinh tinh thông tin đầy đủ hoặc thiếu sót về danh tính của món thức ăn làm phần thưởng cho chúng.

Trong một số trường hợp, bọn tinh tinh đã nhìn thấy món đồ nào có mặt ở chỗ ẩn giấu kia và có thể gọi tên vật đó ngay tức thì bằng cách chạm vào đúng ngay biểu tượng mà không cần đi tìm vật đó ở nơi ẩn giấu để xem nó là gì.

Trong những trường hợp khác, bọn tinh tinh không biết được người ta để món ăn nào ở nơi ẩn giấu, bởi vì chúng chưa thấy món ăn nào ở phần thử nghiệm đó, hoặc vì mặc dù trước đó chúng đã thấy món ăn ấy, nhưng món đó có lẽ không phải là thứ người ta chuyển tới chỗ ẩn giấu.

Trong những trường hợp đó, bọn tinh tinh  đầu tiên đi tìm ở nơi ẩn giấu trước khi cố gắng gọi tên món ăn.

Cuối cùng, bọn tinh tinh gọi tên các món ăn ngay tức thì khi chúng biết cái gì ở đằng kia, nhưng chúng tìm kiếm thêm thông tin trước khi gọi tên khi chúng chưa biết đó là gì.

Đội ngũ nghiên cứu cho biết, “Mẫu hành vi này phản ánh khả năng tìm kiếm thông tin có kiểm soát, dùng để hỗ trợ việc hồi đáp bằng trí tuệ, và nó rõ ràng gợi ý rằng loài vật họ hàng gần nhất với chúng ta cũng có những khả năng siêu tri nhận rất giống với của loài người.

Nghiên cứu này được hỗ trợ một phần từ Viện Y tế Quốc gia (National Institutes of Health) và Quĩ tài trợ Khoa học Quốc gia (National Science Foundation).

Duy Đoàn chuyển ngữ
Sài-gòn, 20130404

Nguồn:

“Chimps: Ability to ‘Think about Thinking’ Not Limited to Humans.” Science Daily, 4/2013: http://www.sciencedaily.com/releases/2013/04/130403141442.htm

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s