Science Daily: Mức độ giống nhau giữa cử chỉ của loài khỉ không đuôi và của em bé

 

Các nhà tâm lí học đã phân tích đoạn phim về một con tinh tinh cái, một con bonobo cái và một em bé gái trong một nghiên cứu nhằm đối chiếu những loại cử chỉ khác nhau ở những giai đoạn phát triển giao tiếp tương tự nhau, và họ phát hiện những tương đồng đáng chú ý giữa ba loài này.

Đây là lần đầu tiên người ta dùng những dữ liệu như thế để đối chiếu sự phát triển các cử chỉ giữa các loài. Loài tinh tinh và bonobo, trước đây được gọi là “tinh tinh lùn”, là hai loài có mối liên hệ gần nhất với loài người ở cây tiến hoá.

“Mức độ tương đồng về hình thức và chức năng của các cử chỉ ở em bé loài người, tinh tinh con, và bonobo con là điều đáng chú ý,” theo lời của Patricia Greenfield, giáo sư ưu vị (distinguished professor) khoa Tâm lí học thuộc trường University of California ở Los Angeles (UCLA) và là đồng tác giả cuộc nghiên cứu được công bố trên tờ tập san Frontiers in Psychology.

Các cử chỉ do ba loài này thực hiện bao gồm việc vươn tay, chỉ bằng ngón tay hay bằng đầu, và nâng cánh tay lên để yêu cầu được bế. Các nhà nghiên cứu sửng sốt khi phát hiện các cử chỉ của ba loài này đều “gần như mang tính giao tiếp,’ Greenfield cho biết.

Để được xếp vào loại mang tính giao tiếp, một cử chỉ phải bao gồm việc nhìn vào mắt đối phương đang giao tiếp với mình, kèm theo việc xướng âm (những âm thanh không phải lời nói) hoặc là có nỗ lực hành vi có thể thấy được nhằm gợi phản ứng. Một tiêu chuẩn giống vậy đã được dùng cho ba loài này. Đối với ba loài, thì các cử chỉ thường kèm theo một hay nhiều dấu hiệu hành vi của ý định giao tiếp.

Charles Darwin hồi năm 1872 trong cuốn The Expression of the Emotions in Man and Animals (Biểu hiện cảm xúc ở con người và loài vật) đã bày tỏ rằng những nét mặt và những cử chỉ cơ bản giống nhau đều xuất hiện ở cộng đồng người khắp thế giới, điều này ngụ ý rằng đây là những nét bẩm sinh. Greenfield và đồng nghiệp của bà đã đào sâu thêm một bước nữa đối với những kết luận của Darwin, họ cung cấp chứng cứ mới cho thấy những nguồn gốc của ngôn ngữ có thể được tìm thấy trong các cử chỉ và cung cấp những thức nhận mới cho sự đồng tiến hoá của cử chỉ và lời nói. 

Hai loài khỉ có mặt trong nghiên cứu này được đặt tên là Panpanzee, một tinh tinh cái (tên khoa học Pan troglodytes), và Panbanisha, một bonobo cái (Pan paniscus). Chúng được nuôi nấng cùng nhau ở Trung tâm Nghiên cứu Ngôn ngữ tại Atlanta, một trong những giám đốc nơi đó là Sue Savage-Rumbaugh, cũng là đồng tác giả của nghiên cứu. Ở đó, loài khỉ học cách giao tiếp với người chăm sóc bằng cách dùng cử chỉ, xướng âm và các biểu tượng hình ảnh (chủ yếu là những hình dạng hình học) được gọi là những lexigram.

“Lexigram được học, giống như ngôn ngữ loài người được các em bé học, trong suốt những tương tác giao lưu có ý nghĩa, chứ không phải từ việc huấn luyện hành vi,” theo lời tác giả chính của nghiên cứu, Kristen Gillespie-Lynch, giảng viên tâm lí học trường City University of New York và là cựu sinh viên tốt nghiệp trường UCLA từng làm việc trong phòng thí nghiệm của Greenfield.

Còn bé gái trong nghiên cứu lớn lên ở nhà cha mẹ, cùng với người anh trai. Loài khỉ dùng biểu tượng hình ảnh, còn biểu tượng mà bé gái dùng có dạng ngôn từ. Phân tích đoạn phim về cô bé bắt đầu lúc bé 11 tháng tuổi và tiếp tục cho đến 18 tháng tuổi; phân tích đoạn phim cho hai loài khỉ bắt đầu lúc 12 tháng tuổi và tiếp tục đến lúc chúng 26 tháng tuổi. Một giờ phim được phân tích cho mỗi tháng đối với bé gái, tinh tinh và bonobo.

Nhìn chung thì các phát hiện ủng hộ cho thuyết “cử chỉ có đầu tiên” trong lí thuyết tiến hoá ngôn ngữ. Suốt nửa đầu cuộc nghiên cứu, việc giao tiếp bằng cử chỉ diễn ra trội hơn ở cả ba loài. Suốt nửa sau, thì cả ba loài tăng cường việc sản sinh ra biểu tượng của bản thân – từ ngữ cho đứa bé và lexigram cho hai loài khỉ.

“Cử chỉ dường như giúp cả ba loài phát triển các kĩ năng biểu tượng khi được nuôi nấng trong những môi trường giàu ngôn ngữ và giao tiếp,” theo lời Gillespie-Lynch, người tiến hành nghiên cứu trong lúc còn ở UCLA. Cô cho biết, mẫu hình này cho thấy cử chỉ đóng vai trò nhất định trong tiến hoá, cũng như trong sự phát triển, của ngôn ngữ.

Ở giai đoạn đầu của sự phát triển giao tiếp, cử chỉ là thể cách giao tiếp chính yếu của em bé, tinh tinh con, và bonobo con. Đứa trẻ tiến bộ nhanh hơn nhiều trong việc phát triển các biểu tượng. Từ ngữ bắt đầu chiếm ưu thế trong giao tiếp của bé gái ở nửa sau cuộc nghiên cứu, trong khi hai loài khỉ kia vẫn tiếp tục dựa vào phần lớn là cử chỉ.

“Đây là dấu hiệu đầu tiên về lối đi ngôn ngữ khác biệt của loài người,” Greenfield cho biết.

Toàn bộ ba loài này đều tăng cường việc dùng biểu tượng, chứ không phải cử chỉ, khi chúng lớn hơn, nhưng sự thay đổi này diễn ra ở đứa bé nhiều hơn hẳn. Sự chuyển giao của đứa trẻ từ cử chỉ sang biểu tượng có thể là mô hình phát triển cho con đường tiến hoá đối với ngôn ngữ loài người và do vậy là bằng chứng cho “những nguồn gốc thuộc về cử chỉ của ngôn ngữ loài người,” Greenfield cho biết.

Mặc dù cử chỉ có thể là bước đầu tiên trong tiến hoá ngôn ngữ, nhưng các nhà tâm lí học cũng tìm ra bằng chứng cho thấy con đường tiến hoá từ cử chỉ sang ngôn ngữ loài người còn bao gồm cả việc “đồng tiến hoá của giao tiếp cử chỉ và giao tiếp bằng lời.” Hầu hết các cử chỉ của đứa trẻ kèm theo việc xướng âm (các âm thanh phi ngôn ngữ); còn cử chỉ của loài khỉ thì hiếm khi vậy.

“Nghiên cứu này cho thấy khả năng kết hợp cử chỉ và việc xướng âm có thể là tính chất quan trọng cho sự tiến hoá ngôn ngữ,” Greenfield cho biết.

Các nhà nghiên cứu kết luận rằng con người thừa hưởng ngôn ngữ của các cử chỉ và năng lực tiềm tàng cho việc học ngôn ngữ biểu tượng từ thế hệ tổ tiên cuối cùng mà ta san sẻ cùng với họ hàng của loài tinh tinh và bonobo – sống vào khoảng 6 triệu năm về trước.

Tiến hoá ngôn ngữ loài người dựa trên những năng lực vốn đã hiện diện ở tổ tiên chung của ba loài, theo báo cáo của các nhà tâm lí học.

“Sự đối chiếu giữa các loài đã mang đến những thức nhận cho tiềm năng giao tiếp của tổ tiên chung của chúng ta,” Gillespie-Lynch cho biết.

Duy Đoàn chuyển ngữ
Sài-gòn, 20130617

Nguồn:

“How Similar Are the Gestures of Apes and Human Infants? More Than You Might Suspect.” Science Daily, 6/2013: http://www.sciencedaily.com/releases/2013/06/130606190819.htm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s