Kenneth Barish – Liệu khoa học có khám phá ra bí mật làm nên gia đình hạnh phúc?

Kenneth Barish

Liệu khoa học có khám phá ra bí mật làm nên gia đình hạnh phúc?

Duy Đoàn chuyển ngữ

Bruce Feiler đã viết một cuốn sách tuyệt vời, The Secrets of Happy Families (Những bí mật của gia đình hạnh phúc). Do không thoả mãn với phần lớn những lời khuyên mà nhiều nhà trị liệu và tư vấn gia đình đưa ra cho các bậc cha mẹ, Feiler chuyển hướng sang những nghiên cứu đương đại ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Anh tham vấn nhiều chuyên gia thuộc nhiều tổ chức thành công khác nhau – trong kinh doanh, thể thao và cả quân sự – nhằm tìm kiếm “những nguyên liệu” cần thiết cho một gia đình hoà hợp và kiên cường.

Từ những nguồn đó, Feiler khám phá ra được mỏ vàng cung cấp những thức nhận hữu ích về cách giảm trừ những xung đột và tranh cãi thường xuyên vốn là những điều thường làm nản lòng nhiều bậc cha mẹ chu toàn. Đồng thời, anh mô tả một số lời khuyên nuôi dạy con mà tôi rất thích: nghiên cứu của Marshall Duke và Robyn Fivush về những lợi ích của việc kể chuyện gia đình; những phương pháp hành vi của Alan Kazdin để giải quyết vấn đề trẻ hay chống đối và ngang ngạnh; chương trình Positive Coaching (huấn luyện tích cực) của Jim Thompson; và những ý tưởng của Sarah Balffer Hrdy về tầm quan trọng của ông bà trong quá trình tiến hoá của con người. Những chuyên gia của Feiler cũng nhắc ta hãy tán dương những khoảnh khắc tươi vui và nhắc ta về tầm quan trọng của việc tha thứ trong tất cả những mối quan hệ gia đình tốt đẹp. 

Nghiên cứu thế này rất ổn và lời khuyên thì khôn ngoan, vô giá đối với nhiều bậc cha mẹ đang chịu nhiều căng thẳng thời hiện đại. Nhưng liệu khoa học có thực sự khám phá ra được những bí mật tạo nên gia đình hạnh phúc?

Theo kinh nghiệm bản thân – với vai trò một người cha, một người con, và là một nhà trị liệu trẻ con trong suốt hơn ba chục năm qua – thì còn có điều gì đó hơn thế nữa. Hẳn là còn có một phẩm chất mơ hồ nào đó trong mối quan hệ cha mẹ và con cái, tuy có vai trò trọng tâm trong cuộc sống gia đình tốt đẹp nhưng lại rất khó nắm bắt được đó là điều gì, thậm chí ngay cả trong những nghiên cứu khoa học tốt nhất. Khi ta nghĩ về sức khoẻ và niềm hạnh phúc nơi gia đình mình, ta cần ghi tâm khắc cốt về cách thức bọn trẻ kính trọng chúng ta – và cách chúng trông cậy vào ta, lúc chúng còn nhỏ và suốt cả cuộc đời chúng sau này, nhằm tìm kiếm những điều xác nhận và chỗ dựa cảm xúc.

Sự lí tưởng hoá của trẻ nhỏ về cha mẹ (và về những anh chị của nó) là một trong những yếu tố có thể nhận thấy dễ dàng ở tuổi ấu thơ. Trẻ nhỏ xem những thành quả của chúng ta, dù lớn hay nhỏ, bằng vẻ kính sợ mà ta hiếm khi trải qua ở độ tuổi trưởng thành.

Tất nhiên chúng ta biết điều này. Chúng ta có thể quan sát điều đó hàng ngày, qua những lời tuyên bố đầy ngưỡng mộ của đứa trẻ: Khi đứa bé lớp một bảo với thầy cô nó rằng, “Con muốn làm lính cứu hoả giống cha con,” hoặc “con muốn làm bác sĩ để giúp mọi người, giống mẹ con.” (Hãy nhớ vẻ mặt của Scout và Gem khi ông bố Atticus nói chuyện với chúng hoặc lúc ông ấy đọc phần kết luận cho bồi thẩm đoàn trong tác phẩm To Kill a Mockingbird.)

Đây là nguồn khởi sâu xa nhất của quyền hạn và sự dìu dắt của chúng ta, và chính là đồng minh thầm lặng của chúng ta (nhưng rất cần thiết) khi có những vấn đề khó khăn cần giải quyết.

Thật dễ bỏ qua khía cạnh thiết yếu này của tuổi thơ khi trẻ con có những hành vi sai trái. Bọn trẻ kính trọng chúng ta ngay cả khi chúng đang tức giận hoặc tỏ ra ngang ngạnh, hay khi chúng đang giấu giếm gì đó hoặc không mở lòng ra, và thậm chí khi ở độ tuổi thiếu niên (hoặc trước đó) chúng thách thức những ý nghĩ của chúng ta và nổi lên chống lại các qui định do ta đề ra.

Đây là một ví dụ xúc động có thể cho ta bài học nào đó. Trong cuốn Wisdom of Our Fathers (Sự hiểu biết của cha chúng ta), một cuốn sách tập hợp thư từ Tim Russert nhận được sau khi xuất bản cuốn hồi kí kể về mối quan hệ của anh ta với cha anh ấy. Russert có đưa vào trong đó một bức thư từ Beth Hackett, con gái của Roger Hackett. Ông Hackett làm hai công việc để có thể đỡ đần cho gia đình mình. Để có thêm thời gian dành cho con gái, ông đánh thức cô dạy lúc 4:00 sáng, để hai cha con có thể cùng nhau “cà-phê” sáng trước khi ông đi làm.

Cô Hackett viết, “Cha sẽ kể cho tôi nghe về một ngày của ông và hỏi lại một ngày của tôi ra sao. Khi hai tách cà-phê được uống hết, ông bế tôi trở lại vào giường và hôn chúc tôi ngủ ngon… Đó là quãng thời gian bên nhau đặc biệt của cha con tôi, và chúng tôi không bao giờ bỏ lỡ nó… Ông mất hồi năm 1995, và lúc này tôi vẫn còn nhớ ông. Mỗi sáng tôi làm một bình cà-phê và ngồi ở bàn ăn trong bếp… Khi tôi nâng cái ca cà-phê lên uống, tôi lại thấy cha ngồi đối diện với tôi, với nụ cười trên gương mặt và tách cà-phê trên tay… Đó luôn là thời điểm đặc biệt. Tôi luôn uống cà-phê cùng cha.”

Tôi phát hiện trong câu chuyện tuyệt vời này, có thứ gì đó thuộc về bản chất của việc làm cha mẹ. Cách ông Hackett nuôi dạy con không dựa vào một kĩ năng hay kĩ thuật nào có thể truyền dạy hay đào tạo được. Đó là cách sáng tạo, cao thượng để thể hiện mối đồng cảm và tình yêu thương dành cho con mình. Và đổi lại tình yêu thương của ông Hackett gợi lên được trong lòng con gái ông một cảm giác yêu thương và lòng biết ơn suốt đời. Cô Hackett đã học được nhiều điều sâu sắc từ cha mình về việc làm thế nào chăm lo cho nhu cầu và cảm xúc của người khác, một bài học cuộc sống chắc chắn cũng quan trọng như bao bài học khác. Khi cô cư xử không tốt, như mọi đứa trẻ khác, và cha cô cần khẳng định quyền uy của mình, thì ông sẽ gieo vào lòng cô con gái hình ảnh một người cha quyền uy đáng kính trọng (cho dù không phải lúc nào cô cũng lắng nghe). Và ở những thời điểm buồn bã, cô đơn, trong cuộc sống ấu thơ lẫn lúc trưởng thành, thì cô sẽ có cảm giác bao giờ mình cũng nhận được sự ủng hộ tinh thần từ người cha.

Với vai trò là cha mẹ, có nhiều điều mà ta có thể học, và nên học, từ những nghiên cứu đương đại. Nhưng trong số nhiều bí mật tạo nên gia đình hạnh phúc, vẫn còn đó những điều giản đơn và bất hủ. Khi trẻ kính trọng chúng ta – và đổi lại, cảm nhận được sự quan tâm chân thành, cảm nhận được hơi ấm và lòng tự hào của chúng ta – thì lúc ấy chúng ta đã củng cố thêm con đường thiết yếu cho quá trình phát triển cảm xúc lành mạnh, một con đường dẫn đến trách nhiệm và những lí tưởng, và nó trở thành nền tảng cho cảm nhận của đứa trẻ về mục đích sống trong đời mình.

Tiến sĩ Kenneth Barish là phó giáo sư tâm lí học lâm sàng tại Weill Medical College thuộc trường Cornell University.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20130626

Nguồn:

Barish, Kenneth. “Has Science Discovered the Secrets of Happy Families.” Psychology Today, 5/2013: http://www.psychologytoday.com/blog/pride-and-joy/201305/has-science-discovered-the-secrets-happy-families

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s