Larry Rohter – George Orwell: Cuộc đời qua những bức thư

 

Larry Rohter

George Orwell: Cuộc đời qua những bức thư

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

George Orwell đã có một cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng vô cùng năng động, ông làm rất nhiều việc, từ sĩ quan cảnh sát tại Miến-điện, làm rửa chén tại Pháp, sống lang thang tại Anh, tham gia chiến đấu tại Tây-ban-nha, phóng viên chiến trường ở Đức và làm nông tại Hebrides. Giống như nhiều người ở thời đại mình – ông sinh năm 1903 và mất năm 1950 – ông viết thư rất nhiều, và đặc biệt những bức thư của ông có khả năng thu hút và sâu sắc, một phần nhờ vào vốn sống dồi dào mà ông có được từ cuộc đời mình.

“George Orwell: A Life in Letters” (George Orwell: Cuộc đời trong những bức thư) là một tuyển tập được chọn lựa kĩ càng những bản văn thường ngày đáng lưu ý nhất của ông, được viết trong giai đoạn 20 năm từ thời Đại Suy thoái đến Thế chiến II. Peter Davison là người tuyển lựa và chú giải những bức thư này, đồng thời cũng là chủ biên cho bộ “Toàn tập các tác phẩm” của George Orwell gồm 20 quyển, và ở đây ông đã chắt lọc lại những gì tinh tuý của Orwell, với tư cách một nhà tư tưởng, để thành một cuốn sách có định dạng và kích cỡ vừa phải.

Những bức thư này xuất hiện một năm sau ấn bản những nhật kí của Orwell vốn tập trung vào các chi tiết cụ thể mà thường là dư thừa về đời sống thường nhật của ông, trong đó nêu cả số lượng trứng do gà nhà ông đẻ ra. Cuốn sách này cũng có chút giống vậy, nhưng thường được dùng làm nền để Orwell trình bày chi tiết những chủ đề nặng kí hơn, thường là bằng những thuật ngữ vẫn còn vang vọng tới ngày nay.

Chẳng hạn, năm 1944, ông lo lắng về “một khuynh hướng bất tín về sự hiện hữu của chân lí khách quan bởi vì toàn bộ sự kiện phải tương thích với những từ ngữ và những lời tiên tri của một gã quốc trưởng không thể phạm sai lầm. Ở chừng mực nào đó lịch sử đã ngừng hiện hữu rồi, tức là không có thứ gì giống như lịch sử của thời đại chính chúng ta vốn có thể được chấp nhận một cách phổ quát.” Ông thêm vào điều đó bởi lí do tương tự, “những ngành khoa học chính xác đang gặp nguy hiểm.”

Như nhan đề cho biết, tuyển tập “George Orwell: A Life in Letters” là một công trình hoàn toàn khác với “The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell” (Tuyển tập các bài luận, bài báo và các bức thư của George Orwell), bộ sách bốn quyển xuất bản năm 1968 này đã có công lớn củng cố thêm danh tiếng của Orwell sau khi ông qua đời với vai trò một người nhìn xa trông rộng. Trong tuyển tập mới này, chúng ta không chỉ đọc các bức thư Orwell viết ra mà còn đọc những bức thư ông nhận được, thậm chí đọc được một số bức thư mà bạn bè và đồng nghiệp của ông viết gửi cho nhau nhưng có bàn tới ông.

Kết quả nhận được là một hình ảnh tròn đầy hơn về Orwell và nhóm của ông so với những gì được cung cấp từ bộ bốn quyển kia, bộ sách có đồng chủ biên là bà Sonia Brownell Orwell, vợ ông. Trong số những điều thích thú chủ yếu trong cuốn tuyển tập mới này chính là hình ảnh sắc nét hơn về người vợ đầu của Orwell, bà Eileen O’Shaughnessy, qua đời năm 39 tuổi trong lúc phẫu thuật, ngay trước khi cuốn “Trại súc vật” được xuất bản  năm 1945 và ra mắt thành công, giúp cho Orwell lần đầu tiên nếm trải được trạng thái ổn định về mặt tài chính. Bà xuất hiện ở đây như một người đàn bà hóm hỉnh đầy sắc sảo và rất thông minh, bà nhận xét về “sự giản dị phi thường về mặt chính trị” của chồng bà và còn đưa ra lưu ý đầy châm biếm rằng “phe cánh tả nước Anh lúc nào cũng là người Spartan; họ chiến đấu chống lại Franco cho đến người Tây-ban-nha cuối cùng”.

Những bức thư cho thấy Orwell choáng váng trước cái chết của bà, nhưng còn cho biết ông cũng bắt đầu một chiến dịch vụng về đến đau khổ trong việc tán tỉnh một người khác để thế chỗ bà. “Thực sự chẳng còn gì đọng lại trong đời tôi ngoại trừ công việc và trông thấy Richard có được khởi đầu tốt đẹp,” ông viết thế trong bức thư gửi cho người phụ nữ triển vọng một năm sau cái chết vợ mình, đề cập đến đứa con trai mà hai vợ chồng nhận nuôi ngay trước lúc vợ ông chết. “Chỉ là tôi cảm thấy đôi lúc mình cô đơn đến tuyệt vọng. Tôi có hàng trăm người bạn, nhưng không người đàn bà nào lưu tâm đến tôi và có thể khích lệ tôi.”

Những phần cuối của “Cuộc đời trong những bức thư” chứa rất nhiều những thời điểm mang tính chất bi ai như vậy. Độc giả biết rằng Orwell chết vì bệnh lao lúc 46 tuổi, vào tháng Một năm 1950, và mặc dù ông cũng hồ nghi đó là số phận của mình, nhưng ông thường van nài hãy cho ông thêm thời gian.

“Tôi rất muốn sống thêm ít nhất 10 năm, tôi có nhiều việc để làm lắm, bên cạnh chuyện chăm sóc Richard,” ông viết thế sáu tháng trước khi qua đời. “Tất nhiên, tôi thấy cái chết đang đến với tôi trong suốt đời mình,” ông cũng nói thế trong cùng bức thư, thừa nhận cái giá phải trả cho việc tự đưa mình vào hoàn cảnh thiếu thốn suốt bao nhiêu năm trời.

Cũng có những gợi ý, trêu ngươi mà dễ làm người ta nản lòng, về những cuốn sách Orwell nghĩ trong đầu nhưng chưa bao giờ viết ra. Năm 1940, ông kể ra rằng “tôi phần nào đang ấp ủ một cuốn tiểu thuyết khổng lồ, một dạng trường thiên tiểu thuyết gia đình,” và chín năm sau, ông nói đến “một cuốn tiểu thuyết đề cập đến năm 1945 hiện đang có trong đầu tôi, nhưng cho dù tôi còn sống để viết, tôi cũng không nên chạm đến nó trước năm 1950.”

Trong bức thư gửi cho Fredric Warburg, một người công tác trong ngành xuất bản, ông tiết lộ vào năm 1948 rằng “tôi có một ý tưởng tuyệt cú mèo về một cuốn tiểu thuyết cực ngắn vốn nằm trong đầu tôi hàng bao năm nay, nhưng tôi không thể bắt đầu thứ gì cho đến khi thoát khỏi những bầu không khí nóng nực, v.v..”

Bởi vì người ta rất đồng cảm với Orwell ở những nguyên cớ và xung đột lớn lao của thời ông, nên niềm đam mê của ông dành cho văn chương thường bị bỏ sót. Những bức thư này giúp chỉnh lại tình trạng mất cân bằng đó: ông đề cập thường xuyên đến những cuốn mà ông viết điểm sách hoặc chỉ đơn giản đọc cho vui, và những phán đoán văn chương của ông cũng mang đặc tính riêng giống như quan điểm chính trị vậy.

Chẳng hạn, ông gần như không thích Henry James, người “làm tôi chán chịu không nổi”, và nghĩ rằng F. Scott Fitzgerald được đánh giá cao quá mức: “The Great Gatsby đối với tôi dường như không có giá trị” và “Tender Is the Night thậm chí còn tệ hơn thế,” ông viết. Ông bênh vực cho nhà văn thế kỉ 19 bị người đời thờ ơ là George Gissing, tán dương “Ulysses” của James Joyce, ôm ghì lấy cuốn “Naked and the Dead” của Norman Mailer ngay lúc nó được xuất bản, và vô cùng nể phục Joseph Conrad, người với vai trò “một người Ba-lan di thực”, ông viết thế, đã có “sự trưởng thành và hiểu biết chính trị vốn là thứ gần như bất khả đối với một nhà văn Anh ngữ bản xứ thời đó.” Jean-Paul Sartre mặt khác lại là “một kẻ ba hoa chích choè, và tôi sẽ đá đít ông ấy một cú ra trò.”

Những tình bạn văn chương mà Orwell nuôi dưỡng cũng có thể cho thấy một điều gì đó về sở thích của ông, vốn bao quát toàn diện, và bản tính của ông, vốn có thể chấp nhận những ý kiến khác với mình nhưng lại không chịu được thói đạo đức giả. Cây bút quí tộc Anthony Powell, tác giả tập tiểu thuyết “A Dance to the Music of Time”, và Henry Miller, với “Tropic of Cancer” được xem là tác phẩm khiêu dâm khi lần đầu tiên xuất bản vào thập niên 1930, ngự trị ở hai cõi văn chương rất khác biệt nhau, thế nhưng Orwell vẫn thư từ qua lại nhiệt tình với cả hai.

Có lẽ bức thư gây tò mò nhất ở đây là cái được viết gần một phần tư thế kỉ sau khi Orwell qua đời bởi Jacintha Buddicom, một người bạn thời thơ ấu và là bạn tâm giao của người đàn ông mà bà biết đến với cái tên Eric Blair. Trong bức thư, bà than phiền rằng cách ông dùng chuyện lãng mạn hai người trong cuốn tiểu thuyết “1984” đã “hoàn toàn làm tôi sụp đổ”, và bà còn biểu lộ sự nuối tiếc đối với một Orwell đã hắt hủi bà.

“Tôi ước làm sao mà tôi có thể sẵn sàng cho lời đính ước khi mà Eric cầu hôn tôi lúc quay trở về từ Miến-điện,” bà viết, và thêm vào, “Tôi thực sự mất nhiều năm trời để nhận ra rằng cả hai chúng tôi đều là những sinh vật bất toàn, nhưng cũng nhận ra rằng Eric có mức độ bất toàn ít hơn bất kì người nào khác tôi từng gặp.”

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20130826

Nguồn:

Rohter, Larry. “At Home at Animal Farm: An Orwell Collection.” New York Times, 8/2013: http://www.nytimes.com/2013/08/20/books/george-orwells-letters-fill-out-a-complex-personality.html?pagewanted=all

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s