Roberto Bolaño – Ai dám làm thế?

Roberto Bolaño

Ai dám làm thế?

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Natasha Wimmer

Những quyển sách tôi nhớ nhất là những quyển tôi ăn cắp được ở Mexico City, lúc mười sáu đến mười chín tuổi, và những quyển tôi mua được ở Chile khi hai mươi tuổi, trong suốt những tháng ngày đầu tiên của cuộc đảo chính. Ở Mexico lúc đó có một tiệm sách dữ dội lắm. Nó được gọi là Tiệm sách Kính và nó nằm ở Alameda. Những bức tường, thậm chí trần nhà, trong tiệm sách đó đều được làm bằng kính. Kính và những cái rầm sắt. Từ bên ngoài, đây dường như là một nơi không thể ăn cắp món gì được. Vậy mà tính thận trọng lại bị lấn lướt bởi cám dỗ muốn thử và sau một thời gian tôi đã thử.

Cuốn đầu tiên rơi vào tay tôi là một quyển sách nhỏ của [nhà thơ huê tình thế kỉ mười chín] Pierre Louÿs, với những trang giấy mỏng như giấy Kinh Thánh, lúc này tôi không thể nhớ cuốn đó là Aphrodite hay Songs of Bilitis. Tôi biết lúc ấy tôi mười sáu và sau một thời gian thì Louÿs trở thành người đưa đường dẫn lối cho tôi. Sau đó tôi ăn cắp mấy cuốn sách của Max Beerbohm (The Happy Hypocrite), Champfleury, Samuel Pepys, anh em nhà Goncourt, Alphonse Daudet, và Rulfo và Arreola, những nhà văn Mexico mà thời đó gần như vẫn còn hoạt động tích cực, và là những người mà tôi do vậy có thể gặp vào buổi sáng nào đó ở Avenida Niño Perdido, một con đường đông đúc mà ngày nay những tấm bản đồ Mexico City đã giấu béng nó đi khỏi tôi , cứ như Niño Perdido chỉ có thể hiện hữu trong trí tưởng tượng của tôi, hoặc cứ như con đường đó, với những cửa hàng dưới lòng đất và những người biểu diễn đường phố đã thật sự lạc đâu mất rồi, giống như tôi đã từng lạc hồi mười sáu tuổi.

Từ những đám sương mù thời đó, từ những cuộc đột kích lén lút, tôi nhớ đến nhiều cuốn thơ. Những cuốn sách của Amada Nervo, Alfonso Reyes, Renato Leduc, Gilberto Owen, Heruta và Tablada, và của những nhà thơ Mĩ, như cuốn General William Booth Enters into Heaven, của Vachel Lindsay tuyệt vời. Nhưng chính một cuốn tiểu thuyết đã cứu tôi khỏi địa ngục và kéo tụt tôi thẳng xuống trở lại. Cuốn tiểu thuyết ấy là The Fall của Albert Camus, và mọi thứ liên quan đến nó mà tôi nhớ như thể bị tê cứng lại trong thứ ánh sáng ma quái, ánh sáng phẳng lặng của buổi chiều, mặc dù tôi đọc nó, ngấu nghiến nó, dưới ánh sáng của những buổi sáng khác thường ở Mexico City, những buổi sáng đó toả ra – hoặc đã toả ra – thứ ánh sáng đỏ và xanh lục rực rỡ với tiếng ồn bao quanh, khi ấy tôi ngồi trên một băng ghế ở công viên Alameda, không tiền bạc và có nguyên cả ngày trước mắt, thực tế là nguyên cả đời trước mắt tôi. Sau Camus, mọi thứ đều thay đổi.

Tôi có nhớ ấn bản đó: nó là một cuốn sách với khổ chữ rất lớn, giống như sách tập đọc cho học sinh tiểu học, mỏng, bọc vải, với một bức vẽ kinh khủng ở cái áo bìa, một cuốn sách khó mà ăn cắp được và là cuốn sách tôi không biết phải giấu bên dưới cánh tay mình hay trong thắt lưng, bởi vì nó sẽ lộ ra bên dưới cái áo cộc tay của đứa học sinh trốn học này, và cuối cùng tôi mang nó ra ngay trước mắt tất cả nhân viên ở Tiệm sách Thuỷ tinh, vốn là một trong những cách ăn cắp tốt nhất mà tôi học được trong một truyện của Edgar Allan Poe.

Sau đó, sau khi tôi ăn cắp cuốn sách đó và đọc nó, tôi chuyển từ một người đọc thận trọng thành một người đọc khao khát và từ một kẻ trộm sách thành một tay chiếm đoạt sách. Tôi muốn đọc mọi thứ, là điều mà trong tâm trí ngây thơ của mình giống như việc muốn lột trần hoặc cố gắng lột trần ra những cách vận hành ẩn tàng của sự tình cờ vốn đã xui khiến cho nhân vật của Camus chấp nhận số phận gớm ghiếc của mình. Mặc cho những điều có thể được đoán trước, nhưng sự nghiệp làm kẻ chiếm đoạt sách của tôi lại diễn ra trong thời gian dài và thành công, rồi một ngày nọ tôi bị tóm. May thay, vụ đó không xảy ra ở Tiệm sách Thuỷ tinh mà ở Tiệm sách Tầng hầm, nằm – hoặc đã nằm – đối diện Alameda, trên đường Avenida Juárez, và tiệm đó, như cái tên chỉ ra, là một tầng hầm to lớn ở đó những cuốn sách mới nhất từ Buenos Aires và Barcelona nằm chất chồng ở những kệ sách sáng bóng. Chuyện bị bắt này thật là ô nhục. Cứ như mấy gã samurai của tiệm sách đã định giá cho cái đầu của tôi vậy. Họ doạ kêu người ném tôi khỏi đất nước này, doạ sẽ đánh đập tôi ở tầng hầm của Tiệm sách Tầng hầm này, mà đối với tôi điều đó nghe như một cuộc thảo luận giữa những triết gia kiểu mới về sự huỷ diệt của sự huỷ diệt, và cuối cùng, sau những cân nhắc lâu lắc, họ thả tôi đi, mặc dù trước đó họ tịch thu hết toàn bộ sách trên người tôi, trong số đó có quyển The Fall, mà không có quyển nào tôi lấy cắp ở tiệm này.

Ngay sau vụ đấy, tôi tới Chile. Nếu ở Mexico tôi có thể đụng phải Rulfo và Arreola, thì ở Chile điều tương tự có thể xảy ra với Nicanor Parra và Enrique Lihn, nhưng tôi nghĩ nhà văn duy nhất tôi thấy là Rodrigo Lira, lúc anh ta đi lướt nhanh vào một buổi tối có mùi hơi cay. Sau đó xảy ra vụ đảo chính và sau đó tôi dành thời giờ của mình tham quan các nhà sách ở Santiago, như một cách rẻ tiền để ngăn chặn nỗi buồn chán và cơn điên. Không như các tiệm sách Mexico, các tiệm sách ở Santiago không có nhân viên mà chỉ có duy nhất một người quản lý, người đó gần như là chủ tiệm. Ở đó tôi mua cuốn Obra gruesa [Toàn tập] và cuốn Artefactos của Nicanor Parra, và mấy cuốn của Enrique Lihn và Jorge Teillier mà tôi nhanh chóng làm mất và đó là những cuốn thiết yếu đối với tôi; mặc dù thiết yếu không phải từ đúng lắm: những cuốn sách đó giúp tôi thở. Nhưng thở cũng chẳng phải từ thích hợp.

Những gì tôi nhớ nhất về những chuyến ghé thăm các tiệm sách đó là đôi mắt của mấy người bán sách, thỉnh thoảng trông như đôi mắt của kẻ bị treo cổ và thỉnh thoảng còn được che lại bằng một loại màng ngủ, mà giờ tôi biết đó là thứ khác. Tôi không nhớ đã từng nhìn thấy những tiệm sách cô đơn hơn thế. Tôi không ăn cắp quyển nào ở Santiago. Chúng rẻ và tôi mua chúng. Ở tiệm sách cuối cùng tôi ghé thăm, khi tôi đang dùng mắt lục lọi một dãy những cuốn tiểu thuyết Pháp xưa cũ, thì người bán sách, một người đàn ông tầm bốn mươi, cao, ốm, bất thần hỏi liệu tôi có nghĩ đây là điều thích hợp hay không khi một tác giả giới thiệu những tác phẩm của bản thân mình cho một người bị tuyên án tử hình.

Người bán sách đó đứng trong góc, mặc chiếc áo sơ-mi trắng với tay áo xắn lên tận cùi chỏ và ông ta có quả táo Adam nổi bật cứ rung rung khi ông ấy nói chuyện. Tôi nói dường như việc đó không thích hợp. Chúng ta đang nói về những kẻ bị kết tội nào vậy? Tôi hỏi. Người bán sách nhìn tôi và nói rằng ông biết chắc chắn có hơn một tiểu thuyết gia có thể giới thiệu những cuốn sách của mình cho một gã đang cận kề cái chết. Rồi ông ta nói rằng chúng tôi đang nói về những độc giả tuyệt vọng. Tôi gần như không đủ tư cách để phán đoán, ông nói, nhưng nếu tôi không đủ thì chẳng ai đủ hết.

Anh sẽ đưa cuốn sách gì cho một người bị kết án? Ông ta hỏi tôi. Tôi không biết, tôi nói. Tôi cũng không biết, người bán sách nói, và tôi nghĩ điều đó thật kinh khủng. Những kẻ tuyệt vọng đọc những cuốn sách gì? Họ thích những cuốn sách gì? Làm sao anh hình dung ra được phòng đọc sách của một kẻ bị kết án? Ông ta hỏi. Tôi chẳng biết, tôi nói. Anh còn trẻ, tôi không ngạc nhiên, ông ta nói. Và rồi: nó như Nam Cực vậy. Không giống Bắc Cực, mà giống Nam Cực. Tôi nhớ đến những ngày cuối cùng của Arthur Gordon Pym [trong truyện của Edgar Allan Poe], nhưng tôi quyết định không nói gì cả. Ta hãy xem nào, người bán sách nói, kẻ can đảm nào sẽ để cuốn tiểu thuyết này lên đùi một kẻ bị kết án tử hình? Ông ta cầm lên một quyển sách trước đó đã làm khá tốt chuyện của mình, rồi vứt nó lên một chồng sách. Tôi trả tiền cho ông ta và rời khỏi. Khi tôi quay đi, người bán sách có thể cười phá lên hoặc khóc nức nở. Khi tôi bước ra ngoài, tôi nghe ông ta nói: Loại người khốn kiếp kiêu ngạo nào dám làm một chuyện như vậy? Và rồi ông ta còn nói gì thêm, nhưng tôi không thể nghe ra đó là gì.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20131022

Nguồn:

Bolaño, Roberto. “Who would dare?” The New York Review of Books – NYR Blog: http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2011/mar/22/who-would-dare/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s