Umberto Eco – Trang Web vẫn cứ ở đây

 

Umberto Eco

Trang Web vẫn cứ ở đây

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Alastair McEwen

 

Cách đây không lâu tôi có công bố một bức thư ngỏ gửi đến cháu trai của tôi, khuyến khích nó phát triển trí nhớ của mình bằng cách (trong số nhiều cách khác) kháng cự lại niềm thôi thúc lấy mọi thông tin từ Internet. Đổi lại, cộng đồng mạng cáo buộc tôi vào tội chống Internet. Nhưng điều đó cũng giống giống việc bảo rằng nếu ai đó chỉ trích những người chạy quá nhanh trên quốc lộ hoặc lái xe trong lúc say xỉn thì đó là người chống lại xe hơi.

Trái lại, khi đáp lại bài báo gần đây của tôi về các thí sinh trẻ tham dự cuộc thi đố, những người đã để lộ ra sự ngu dốt của thế hệ mình bằng cách đoán Hitler và Mussolini vẫn còn sống vào thập niên 1960 và 1970, thì kí giả Ý Eugenio Scalfari đã chỉ trích tôi (một cách đằm thắm) trên tờ tạp chí L’Espresso về cái sự thừa mứa đối nghịch lại, bảo rằng tôi tin cậy quá nhiều vào Internet ở vai trò một nguồn thông tin.

Scalfari, sáng lập viên tờ báo La Repubblica, để ý thấy rằng Web, với những tác động đồng nhất đối với những kí ức tập thể nhân tạo của nó, gần như không cho người trẻ chút động lực nào để rèn luyện trí nhớ của bản thân. Sau rốt, tại sao lại bận tâm việc ghi nhớ một sự kiện khi mà lúc nào nó cũng có sẵn đó chỉ với một cú nhấp chuột? Scalfari còn nhận xét rằng mặc dù việc dùng Internet mang lại cho ta cảm giác nối kết mình với phần còn lại thế giới, nhưng kì cùng nó lại là một bản án cô độc mà ta tự áp đặt.

Tôi đồng ý với Scalfari rằng sự lười biếng và trạng thái cô độc mà Web dung dưỡng là hai trong số những thống khổ to lớn của thời đại chúng ta. Nhưng hãy xem xét một đoạn từ đối thoại Phaidros của Platon, trong đó một vị pharaoh khiển trích thần Thoth, người phát minh ra chữ viết, về việc sáng tạo ra một kĩ thuật vốn giúp cho con người có thể ghi lại sự kiện trên giấy thay vì bằng ghi nhớ trong đầu. Khi xảy ra việc đó, thì hành động viết thực sự kích thích con người để có thể nhớ những gì họ đã đọc. Hơn nữa, nhờ vào sáng chế chữ viết mà Marcel Proust mới có thể sản sinh ra việc ca tụng kí ức của ông ấy, “À la recherche du temps perdu” (Đi tìm thời gia nđã mất). Và nếu chúng ta có thể trau dồi trí nhớ của mình một cách hoàn hảo trong lúc viết, thì chắc chắn ta có thể làm thế khi dùng Internet, tiếp thu vào những gì ta học được từ Web.

Thực tế là Web không phải là thứ ta có thể bỏ đi; tựa như máy dệt, xe hơi và truyền hình trước nó, thì Web vẫn cứ ở đây. Không thứ gì, ngay cả chế độ độc tài, có thể loại bỏ được nó. Do đó vấn đề ở đây không phải là làm thế nào nhận ra những nguy cơ cố hữu của Internet, mà là làm thế nào để tận dụng được nó tốt nhất.

Ta hãy hình dung một giáo viên giao cho cả lớp nghiên cứu một chủ đề nào đó. Cô ta dĩ nhiên biết rằng mình không thể ngăn học trò mình tìm kiếm những câu trả lời có sẵn trên mạng. Nhưng cô ta có thể ngăn chặn học trò mình khỏi chuyện sao chép đơn thuần những câu trả lời đó và không bao giờ đào sâu thêm. Cô ta có thể hướng dẫn chúng cách tìm kiếm thông tin ở ít nhất 10 trang web, đối chiếu các “dữ kiện”, chỉ ra những khác biệt hoặc mâu thuẫn giữa các nguồn đó, và cố gắng đánh giá nguồn nào khả tín nhất – có lẽ bằng cách tham khảo những cuốn sách lịch sử kiểu xưa cũ hoặc thậm chí cả mấy cuốn bách khoa thư nữa.

Bằng cách đó, các học viên sẽ tự do lướt qua những thông tin có sẵn trên mạng – mà nếu tránh chuyện đó hoàn toàn thì thật ngớ ngẩn – nhưng cùng lúc họ sẽ đánh giá và tổng hợp được thông tin đó, rèn luyện khả năng phán đoán và trí nhớ của mình trong lúc thực hiện. Hơn nữa, nếu các học viên được yêu cầu đối chiếu và nêu ra những nét tương phản những điều họ tìm thấy được cho các bạn cùng lớp nghe, thì họ sẽ tránh được cái bản án cô độc kia và có lẽ còn vun đắp được khả năng nếm trải sự tương tác mặt đối mặt.

Không may là ta không thể cứu vớt được tất cả những tâm hồn bị đoạ đày trên Web; một số người trẻ có thể đã dính quá sâu vào những mối quan hệ riêng biệt của mình đối với màn hình máy tính. Nếu cha mẹ và trường lớp không thể kéo họ ra khỏi cái vòng tròn hoả ngục ấy, họ kết cuộc sẽ thành những kẻ bơ vơ, cùng với những kẻ nghiện ngập, những kẻ cuồng tín và hết thảy những người khác mà xã hội đã gạt ra bên lề và miễn cưỡng chịu đựng.

Xuyên suốt lịch sử, tiến trình này đã xảy ra hết lần này đến lần khác. Cái nhóm người “bệnh hoạn” mới mẻ đặc thù này đặc biệt có vẻ vô chừng hoặc rất khó kiềm lại được, nhưng đó chỉ vì trong quá khứ 50 năm qua dân số thế giới đã tăng từ khoảng 2 tỉ người lên hơn 7 tỉ người. Và thế là chuyện đó là một sự phát triển vốn không phải là lỗi của Web và sự cô độc nó áp lên; đúng hơn đó là kết quả của quá nhiều mối tiếp xúc giữa người và người.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20140424

Nguồn:

Eco, Umberto. “The Web is Here to Stay.” Bản dịch Anh ngữ của Alastair McEwen. International Herald Tribune, 3/2014: http://www.iht.com/2014/03/22/the-web-is-here-to-stay/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s