Niall Ferguson – Paris và sự sụp đổ của La-mã

 

Niall Ferguson

Paris và sự sụp đổ của La-mã

Duy Đoàn chuyển ngữ

Lời người dịch: Bài viết của giáo sư sử học Niall Ferguson của trường Harvard University, đối chiếu sự vụ nước Pháp ngày 13/11 với sự vụ La-mã sụp đổ cách đây 16 thế kỉ. Ông có một cái nhìn đáng chú ý, tuy nhiên lại gay gắt vô cùng đối với tình trạng nhập cư.

 

Tôi sẽ không lặp lại những gì các vị đã đọc được hay nghe được. Tôi sẽ không nói rằng những gì xảy ra tại Paris vào tối thứ sáu là điều khủng khiếp chưa có tiền lệ, bởi vì không phải vậy. Tôi sẽ không nói rằng thế giới đứng về phía Pháp, bởi đó là cách nói rỗng tuếch. Tôi cũng không tán thưởng lời cam kết của Tổng thống Hollande về việc sẽ trả đũa “không thương tiếc”, bởi tôi không tin điều ấy. Thay vào đó, tôi sẽ cho bạn biết đây chính xác là cách thức mà một nền văn minh sụp đổ.

Đây là cách Edward Gibbon mô tả việc người Goth hạ bệ La-mã vào tháng Tám năm 410 thời Công nguyên:

“Trong giờ phút phóng túng hoang dại, khi mọi tình cảm bị khích động, và mọi kiềm hãm được tháo dỡ… một cuộc tàn sát dã man đã được thực hiện đối với người La-mã; và… các con phố của đô thành tràn ngập xác chết… Bất cứ lúc nào phe Rợ bị đối thủ khiêu khích, họ mở rộng hành vi giết chóc tràn lan sang những kẻ yếu, những kẻ vô tội, và những kẻ bất lực…”

Lúc này, đó chẳng phải mô tả những cảnh tượng mà ta đã chứng kiến tại Paris vào tối thứ sáu?

Đúng vậy, “History of the Decline and Fall of the Roman Empire” của Gibbon đã lột tả hồi cáo chung của La-mã như một cơn bùng tích tụ qua một thiên niên kỉ. Nhưng thế hệ các sử gia mới, như Bryan Ward-Perkins và Peter Heather, đã đưa ra khả năng rằng tiến trình suy vong của La-mã thực tế diễn ra bất thần – và đẫm máu – thay vì diễn ra êm ái: một sự “chiếm lĩnh đầy bạo lực… bởi những kẻ rợ xâm lăng” vốn đã tiêu huỷ một nền văn minh phức hợp trong khoảng thời gian chỉ một thế hệ.

Những tiến trình tương tự một cách lạ kì đang tiêu huỷ Liên minh châu Âu ngày nay, mặc dù hiếm ai trong số chúng ta muốn nhìn nhận theo đúng bản chất của điều này.

Ta hãy làm rõ về những điều đang xảy ra. Giống như Đế chế La-mã vào đầu thế kỉ thứ 5, châu Âu đã để cho những phương tiện phòng vệ của mình tan tành. Khi sự thịnh vượng của họ tăng lên, thì năng lực quân sự của họ co rút lại, cùng với lòng tự tin của mình. Họ đã trở nên suy đồi trong những khu mua sắm và trong những sân vận động thể thao. Đồng thời, họ đã mở cửa cho những kẻ ngoại bang vốn có những khát vọng nhắm đến sự thịnh vượng này mà lại không từ bỏ niềm tin của tổ tiên.

Cú sốc viễn phương cho khối công trình đang bị suy kiệt này là cuộc nội chiến Syria, mặc dù nó là chất xúc tác cũng như là nguyên do trực tiếp cho Völkerwanderung (thời kì di cư) của năm 2015. Như trước đây, những người này đến từ khắp mọi nơi ở các vùng ngoại biên đế quốc – từ Bắc Phi, từ vùng Levant, từ Nam Á – nhưng lần này họ đến với số lượng hàng triệu người.

Chắc chắn là đa số họ đến với hi vọng duy nhất cho một cuộc sống tươi đẹp hơn. Mọi sự tại đất nước của chính họ đã trở nên vừa đủ ổn thoả về mặt kinh tế để họ có thể trang trải được chuyến đi rời khỏi này và vừa đủ tồi tệ về mặt chính trị để họ liều lĩnh ra đi. Nhưng họ không thể tràn lên phía bắc và phía tây mà không mang theo mình một số nỗi nhức nhối chính trị. Như Gibbon đã thấy, những kẻ độc thần giáo kiên định sẽ gây nên mối đe doạ nghiêm trọng cho một đế chế thế tục.

Người ta thường bảo rằng đa số Muslim đang tràn ngập châu Âu là những người không bạo lực, và điều đó là một sự thật không thể hồ nghi. Nhưng một sự thật khác là đa số Muslim tại châu Âu giữ các quan điểm vốn sẽ không hoà hợp được dễ dàng với các nguyên lí thuộc những nền dân chủ tự do hiện đại của chúng ta, bao gồm những ý niệm mới mẻ mà chúng ta có được về bình quyền giới tính và sự khoan dung không chỉ đối với sự khác biệt tông giáo mà còn đối với gần như tất cả các khuynh hướng dục tính. Và do đó khá dễ dàng cho phần thiểu số bạo lực có thể có được khí giới và sửa soạn những vụ tấn công vào nền văn minh bên trong những cộng đồng vốn đã tuyên xưng lòng yêu chuộng hoà bình.

Tôi không biết đủ về thế kỉ thứ 5 để có thể trích dẫn những người La-mã mà đã mô tả từng hành vi mới của người rợ như một hành vi chưa có tiền lệ, ngay cả khi nó đã xảy ra trước đó nhiều lần; hoặc những người đưa ra những lời kêu gọi sùng đạo nhắm đến việc đoàn kết sau sự sụp đổ của La-mã, ngay cả khi việc đứng cạnh nhau thực tế nghĩa là cùng nhau sụp đổ; hoặc những người đưa ra những lời đe doạ rỗng không về việc trả đũa không thương tiếc, ngay cả khi tất cả những gì họ dự định thực hiện là tung ra một điệu bộ thống thiết.

Tôi không biết liệu châu Âu thế kỉ 21 có phải chỉ có mình họ để trách cứ cho cái tình trạng lộn xộn đang diễn ra. Bởi chắc chắn không nơi đâu trên thế giới này cống hiến nhiều tài nguyên vào việc nghiên cứu lịch sử cho bằng châu Âu hiện đại. Khi tôi bắt đầu theo học tại Oxford hơn 30 năm trước, thì mặc nhiên là trong học kì đầu của năm học đầu tôi sẽ học Gibbon. Điều đó không ích gì cả. Chúng tôi không học được điều gì hệ trọng. Thực vậy, chúng tôi đã học nhiều thứ vô nghĩa với ý rằng chủ nghĩa dân tộc là thứ tồi tệ, quốc gia-nhà nước là thứ tệ hơn, và đế chế là thứ tệ hết thảy.

“La-mã trước khi sụp đổ”, Ward-Perkins viết trong cuốn “Fall of Rome”, “đã đoan chắn như chúng ta ngày nay rằng thế giới của họ phần lớn sẽ cứ mãi mãi không đổi thay. Họ đã sai. Chúng ta nên khôn ngoan để không lặp lại sự tự mãn của họ.”

Tội nghiệp, tội nghiệp Paris. Bị hạ sát bởi sự tự mãn.

Chuyển ngữ tại Sài-gòn
20151118

Nguồn:

Ferguson, Niall. “Paris and the fall of Rome.” The Boston Globe, 11/2015: https://www.bostonglobe.com/opinion/2015/11/16/paris-and-fall-rome/ErlRjkQMGXhvDarTIxXpdK/story.html.

Advertisements

One comment on “Niall Ferguson – Paris và sự sụp đổ của La-mã

  1. Pingback: Niall Ferguson – Paris và sự sụp đổ của La-mã | Bế Nguyễn Minh Anh

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s