The Routledge Dictionary of Politics – Dân chủ (democracy)

Dân chủ là khái niệm chính trị được xem trọng nhất và có lẽ cũng mơ hồ nhất trong thế giới hiện đại. Các hệ thống chính trị đa dạng như Mĩ, nhiều nhà nước độc đảng tại châu Phi và các nhà nước cộng sản đều tự miêu tả bản thân như là nền dân chủ. Thực vậy, đây là đặc tính cho sự mơ hồ mà khi hội nghị UNESCO bàn về dân chủ được tổ chức năm 1950, trong hơn 50 quốc gia, đại diện cho một loạt đa dạng các hệ thống chính trị khác nhau, thì mỗi quốc gia đều khẳng định rằng họ (và đôi khi khẳng định chỉ mỗi họ) là nền dân chủ.

Từ ‘democracy’ (dân chủ) thoát thai từ hai từ Hi-lạp cổ: demos (‘người dân’) và kratos (‘sức mạnh’). Tự thân nó thì dân chủ không khác gì so với cái ý rằng, theo ý nghĩa chưa xác định nào đó, quyền lực chính trị kì cùng nằm trong tay của toàn bộ cư dân trưởng thành, và không nhóm nhỏ nào có quyền cai trị. Dân chủ chỉ mang nghĩa hữu dụng hơn khi được bổ nghĩa bằng từ khác mà nó có liên hệ, ví dụ dân chủ tự do (liberal democracy), dân chủ đại diện (representative democracy), dân chủ tham gia (participatory democracy) hoặc dân chủ trực tiếp (direct democracy).

Những ai khi tìm cách biện giải cho danh xưng ‘dân chủ’ dành cho một xã hội mà ở đó quyền lực rõ ràng nằm trong tay một bộ phận cư dân (ví dụ, ở nhiều nước thuộc Thế giới thứ ba hoặc các nước cộng sản), thì họ đều có ý tương đối khác. Khẳng quyết đó không thực sự bảo rằng người dân cai trị, mà bảo rằng dân được cai trị theo những lợi ích của riêng mình. Trước khi xảy ra các biến động do Mikhail Gorbachev khởi xướng tại Liên-xô, những người bảo vệ hệ thống vận hành tại nước này đã khẳng quyết rằng cho đến khi thực hiện được tiến bộ về kinh tế và xã hội, và ‘con người xã hội chủ nghĩa’ đích thực được tạo ra từ giáo dục, tức là cho đến khi đám đông không còn nhận thức sai lầm (false consciousness) của mình, thì các thủ tục dân chủ vẫn là thứ còn hơn cả vô dụng. Lập luận của họ là người dân không thể được cho chọn giới lãnh đạo của chính mình, hoặc có được những lựa chọn chính trị của bản thân, cho đến khi tầm nhìn của họ thực sự thoát khỏi sự xuyên tạc và họ có thể xác định những nhu cầu thực sự mà họ cần đến. Phiên bản dân chủ này có mối nối kết gần gũi với lí thuyết về tự do tích cực (positive liberty).

Một cách nêu ý nghĩa của sự khác biệt này về cách dùng là đề xuất rằng một khẳng quyết tự nhận dân chủ, ở chừng mực ý nghĩa nào đó, là một khẳng quyết ‘tiêu cực’ (‘negative’). Tức là một xã hội dân chủ là một xã hội sẽ không chấp nhận quyền cai trị của bất kì người nào trong tầng lớp tinh hoa ngoại trừ lúc xã hội đó có thể tự biện minh cho bản thân khi xét về sự ủng hộ của quần chúng hoặc sự khẩn cấp đặc biệt. Ví dụ, khi có một khẳng quyết cai trị chỉ đơn giản vì họ ưu việt hơn về thời gian sinh, về chủng tộc, về nhận thức tông giáo hoặc về năng lực trí tuệ, thì lời khẳng quyết đó sẽ bị tiêu trừ đi bởi sự đòi hỏi dân chủ. Dân chủ, theo cách gần như không tránh khỏi, mang nghĩa tiêu cực, bởi vì nguyên lí căn bản của nó, quyền của đa số đối với bất kì thiểu số nào, không thể có sự biện minh như là một cái tốt tự thân.

Duy Đoàn chuyển ngữ
Sài-gòn, 20160525

Nguồn:

Robertson, David. “Democracy.” The Routledge Dictionary of Politics. Ấn bản thứ 3. New York: Routledge, 2004.

Chú thích của người dịch:

Hai từ “tích cực” và “tiêu cực” ở đây không hiểu theo nghĩa “tốt-xấu”, mà hiểu theo nghĩa “mang tính chất khẳng định” và “mang tính chất phủ định”. Vì sự nhập nhằng trong Việt ngữ, tôi buộc sử dụng cái nghĩa ít gặp này của hai chữ đó, chứ không chọn cách dịch “tự do khẳng định”/”tự do phủ định” (vốn sẽ dễ hiểu thành “sự tự do được khẳng định hay phủ định điều gì đó” – một cách biến nghĩa theo hướng hoàn toàn sai so với định nghĩa của “positive/negative liberty”)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s