Ngũgĩ wa Thiong’o – Cuộc cách mạng đứng thẳng: Hoặc tại sao con người đi với dáng thẳng đứng

Ngũgĩ wa Thiong’o

Cuộc cách mạng đứng thẳng: Hoặc tại sao con người đi với dáng thẳng đứng

Duy Đoàn chuyển ngữ

Hồi xưa, con người thường đi bằng cả tay lẫn chân, giống y như mọi sinh vật tứ chi khác. Con người nhanh hơn thỏ, báo và cả tê giác. Chân và tay ở gần nhau hơn bất kì cơ quan nào khác: chúng có những khớp nối tương ứng giống nhau: vai và hông; khuỷu tay và đầu gối; mắt cá chân và cổ tay; bàn chân và bàn tay, mỗi cái đều có phần cuối là 5 ngón chân và 5 ngón tay, với móng ở mỗi đầu ngón chân và ngón tay. Bàn tay và bàn chân có 5 ngón được sắp xếp giống nhau từ ngón chân cái và ngón tay cái cho đến ngón chân và ngón tay nhỏ nhất. Thuở đó, ngón tay cái nằm gần các ngón khác, ngón chân cái cũng vậy. Chân và tay gọi nhau là anh em con chú bác.

Chúng giúp lẫn nhau trong việc mang vác cơ thể tới bất cứ đâu cơ thể muốn đến; chợ, cửa hàng, leo lên leo xuống mấy cái cây và mấy ngọn núi, bất cứ đâu cần đến việc di chuyển. Thậm chí ở dưới nước, chúng cũng hợp tác tốt để giúp cơ thể nổi lên, bơi hoặc lặn xuống. Chúng theo có mối quan hệ dân chủ và bình đẳng. Chúng cũng có thể mượn cái dụng từ sản phẩm của những cơ quan khác, phát âm thanh từ miệng, nghe từ tai, ngửi từ mũi, và cả nhìn từ mắt.

Nhịp điệu và việc phối hợp liền lạc của chúng làm các bộ phận khác vô cùng ganh tị. Chúng tức giận vì phải cho mượn thiên tư đặc biệt của mình cho hai cặp anh em đó. Sự ganh tị làm chúng mù quáng trước thực tế rằng chân và tay mang chúng đi mọi nơi. Chúng bắt đầu lập mưu chống lại hai cặp đó. Continue reading

Alice Munro – Những mặt trăng của sao Mộc

Tôi tìm thấy cha tại khoa tim mạch, trên tầng tám Bệnh viện Đa khoa Toronto. Ông nằm trong một phòng đôi. Giường kia để trống. Ông nói bảo hiểm y tế của ông chỉ chi trả cho một giường trong phòng thường thôi, và ông lo sẽ bị tính thêm chi phí.

“Ba không hề yêu cầu phòng đôi,” ông nói.

Tôi nói rằng các phòng thường có lẽ hết chỗ rồi.

“Không. Ba thấy có vài giường trống lúc họ đẩy xe lăn của ba đi ngang qua mà.”

“Vậy là do ba phải mắc vào cái kia,” tôi nói. “Ba đừng lo. Nếu tính thêm chi phí, họ sẽ thông báo cho ba biết mà.”

“Chắc vậy,” ông nói. “Họ không muốn lắp đặt mớ thiết bị đó trong phòng thường. Ba nghĩ chúng dành cho ba.”

Tôi nói chắc chắn là vậy rồi.

Continue reading

Margaret Atwood – Những đoạn kết có hậu

 

Margaret Atwood

Những đoạn kết có hậu

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

John và Mary gặp nhau.

Chuyện gì xảy đến tiếp theo?

Nếu bạn muốn một cái kết có hậu, hãy thử trường hợp A.

A. John và Mary yêu nhau và cưới nhau. Cả hai đều có việc làm xứng đáng và lương cao, và họ đều thấy công việc mình làm thật hào hứng và kích thích. Họ mua một căn nhà duyên dáng. Giá bất động sản tăng lên. Sau rốt, khi họ có thể thuê một người làm ở tại nhà mình, thì họ có được hai đứa con, và dành hết thời giờ cho chúng. Bọn trẻ lớn lên khoẻ mạnh. John và Mary có đời sống tình dục hào hứng và kích thích và có những người bạn xứng đáng. Họ đi nghỉ mát vui vẻ bên nhau. Họ nghỉ hưu. Cả hai đều có những thú vui mà họ thấy thật hào hứng và kích thích. Sau rốt họ chết. Đến đây câu chuyện kết thúc.

B. Mary phải lòng yêu John nhưng John thì không yêu Mary. Anh ta chỉ dùng thân xác cô nàng cho những lạc thú riêng mình và để làm vừa lòng đại khái cho cái tôi của mình. Anh đến căn hộ của cô hai lần mỗi tuần và cô nàng nấu bữa tối cho anh ta, bạn sẽ để ý thấy là anh ta thậm chí không nghĩ cô nàng đáng giá để dẫn ra ngoài ăn nữa, và sau khi ăn xong bữa tối anh ta giao cấu với cô nàng và sau đó đi ngủ, còn cô nàng thì rửa chén đĩa để anh ta không nghĩ là cô nàng bề bộn khi để chén đĩa dơ bẩn nằm khắp nơi, và thoa thêm lớp son môi để trông thật tươi tắn khi anh ta thức dậy, nhưng khi thức dậy thì anh ta thậm chí còn không để ý tới, anh ta mang vớ, mặc quần cụt, quần dài, áo, cà-vạt, và mang giày vào, một trình tự đảo ngược so với trình tự anh cởi chúng ra. Anh không cởi đồ Mary ra, cô nàng tự mình cởi ra, cô nàng làm như thể lần nào cô nàng muốn nó đến chết vậy, không hẳn là vì cô nàng thích chuyện tình dục, cô nàng không thích, nhưng cô nàng muốn John nghĩ là cô nàng có thích bởi vì nếu họ làm chuyện đó đều đặn thì chắc chắn anh ta sẽ quen mùi cô nàng, anh ta sẽ trở nên phụ thuộc vào cô nàng và họ sẽ cưới nhau, nhưng John đi ra cửa mà thậm chí không một lời chúc ngủ ngon và ba ngày sau anh trở lại vào sáu giờ và họ làm lại toàn bộ chuyện đó.

Mary thấy kiệt sức. Khóc sẽ làm gương mặt bạn tệ đi, ai cũng biết chuyện đó và Mary cũng thế nhưng cô nàng không ngừng lại được. Những người ở chỗ làm để ý tới. Bạn cô nàng bảo rằng John là một con chuột, một con lợn, một con chó, anh ta không xứng với cô nàng, nhưng cô nàng không tin điều đó. Bên trong John, cô nàng nghĩ, là một John khác, tốt hơn. John khác này sẽ xuất hiện như con bướm chui ra từ kén vậy, như thằng hề nhảy ra khỏi cái hộp, như cái hột từ quả mận khô vậy, nếu John đầu tiên ấy bị ép lại vừa đủ. Continue reading

Dino Buzzati – Con gián nọ

 

Dino Buzzati

Con gián nọ

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Rebecca Heath

 

Về nhà trễ, tôi giẫm phải một con gián ngoài hành lang khi nó đang chạy lỉnh đi giữa hai chân tôi (nó vẫn còn ở đó, đen xịt nổi lên trên gạch sàn nhà) và sau đó tôi vào nhà tắm. Cô nàng đang ngủ. Tôi nằm xuống kế nàng, tắt đèn và nhìn qua cửa sổ mở tôi thấy bầu trời và một khúc bờ tường. Trời thật nóng, tôi không ngủ được, những sự kiện từ quá khứ quay trở lại ám ảnh tôi, những mối nghi ngờ cũng thế, một sự ngờ vực chung chung nào đó cho ngày hôm sau. Cô nàng khẽ rên rỉ.

“Chuyện gì vậy?”, tôi hỏi.

Nàng mở to mắt với ánh nhìn hững hờ rồi làu bàu, “Em sợ.”

“Sợ gì vậy?”, tôi hỏi.

“Sợ chết? Và tại sao chứ?”

Nàng nói, “Em mơ thấy…” Nàng rúc người sát vào chút nữa.

“Mà em mơ thấy gì vậy?”

“Em mơ thấy em đang ở một vùng quê, em đang ngồi ở bờ sông và em nghe tiếng la hét từ đằng xa… và em sắp chết.”

“Ở bờ sông ư?”

“Đúng vậy,” nàng nói, “em nghe tiếng bọn ếch… chúng đang nhảy rột rột.”

“Lúc đó là thời điểm nào?”

“Vào buổi chiều và em nghe thấy tiếng la hét.”

“Thôi, ngủ đi em, gần hai giờ rồi.”

“Hai giờ ư?” Nhưng cô nàng đã quay trở lại giấc ngủ. Continue reading

Etgar Keret – Chất keo điên rồ

 

Etgar Keret

Chất keo điên rồ

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

Cô ta bảo, “Đừng có đụng vào đó,” và tôi hỏi, “Cái gì thế?”

“Keo dán đấy,” cô nàng nói. “Thứ keo đặc biệt. Loại siêu hạng.”

“Em mua nó làm gì vậy?”

“Bởi vì em cần nó,” cô nói. “Nhiều thứ xung quanh đây đang cần dán lại.”

“Chẳng có thứ gì ở đây cần dán lại hết,” tôi nói. “Anh ước gì mình hiểu được nguyên do tại sao em mua mấy thứ này.”

“Cùng một nguyên do tại sao em cưới anh thôi,” cô ta đáp trả lại. “Để giết thời gian.”

Tôi không muốn cãi nhau, thế là tôi giữ im lặng, và cô ta cũng vậy.

“Nó có tốt không, cái keo dán đó?” tôi hỏi. Cô ta đưa tôi thấy tấm hình trên hộp keo, trong đó có anh chàng kia đang treo chúc đầu xuống từ cái trần nhà sau khi ai đó phết keo lên hai đế giày của anh ta..

“Chẳng có keo nào có thể thật sự làm con người ta dính chặt như vậy,” tôi nói. “Họ chỉ chụp tấm hình lộn ngược lại thôi. Anh ta đứng trên sàn nhà. Họ chỉ đặt cái bộ đèn trên sàn nhà để làm nó giống trần nhà thôi. Em có thể biết ngay nếu nhìn cái cửa sổ. Họ đặt cái móc rèm hướng ra sau. Nhìn xem.” Tôi chỉ tay vào cái cửa sổ trong bức hình. Cô ấy không nhìn. “Tám giờ rồi,” tôi nói. “Anh phải chạy đi thôi.” Tôi cầm cái cặp lên và hôn lên má cô ấy. “Anh sẽ về trễ. Anh phải làm việc…”

“Em biết,” cô nói. “Anh tùm lum việc mà.”

Continue reading

Raymond Carver – Ngôi nhà của Chef

Raymond Carver

Ngôi nhà của Chef

Duy Đoàn chuyển ngữ

Mùa hè năm đó, Wes thuê một căn nhà với đầy đủ đồ nội thất ở phía bắc Eureka từ một gã nghiện rượu nay đã hết nghiện tên là Chef. Sau đó anh ta gọi bảo tôi hãy quên đi những thứ đang diễn ra và di chuyển lên đây sống cùng anh. Anh bảo anh kiêng rượu rồi. Tôi biết vụ kiêng khem đó. Nhưng anh ta sẽ không chịu câu trả lời không đâu. Anh gọi lại và nói, Edna, em có thể thấy biển từ cửa sổ mặt trước. Em có thể ngửi thấy muối trong không khí. Tôi lắng nghe anh nói. Anh không phát âm líu nhíu các ngôn từ của mình. Tôi nói, Em sẽ nghĩ về chuyện này. Và tôi có nghĩ. Một tuần sau anh gọi lại và nói, Em đến chứ? Tôi bảo là mình vẫn còn suy nghĩ. Anh nói, Chúng ta sẽ bắt đầu lại. Tôi nói, Nếu em lên trên đó, em muốn anh làm điều này cho em. Cứ nói, Wes bảo. Tôi nói, Em muốn anh hãy cố gắng và trở thành Wes mà em từng biết. Wes của ngày xưa. Wes mà em đã cưới. Wes bắt đầu khóc, nhưng tôi lấy đó làm dấu hiệu cho những ý định tốt của anh. Do vậy tôi bảo, Được rồi, em sẽ lên đó.

Wes đã bỏ cô bạn gái của anh, hoặc cô ta đã rời bỏ anh – tôi không biết, mà cũng chẳng quan tâm. Khi tôi quyết định đi cùng Wes, tôi phải nói lời từ biệt với bạn tôi. Bạn tôi bảo, Em đang mắc sai lầm đó. Anh ta bảo, Đừng làm điều này với anh. Chúng ta thì sao đây? Anh ta bảo. Tôi nói, Em phải làm điều này vì Wes. Anh ấy đang cố không uống rượu. Anh nhớ chuyện đó ra sao chứ. Anh nhớ, bạn tôi nói, nhưng anh không muốn em đi. Tôi nói, Em sẽ đi vào hè này. Rồi em sẽ xem thử. Em sẽ trở về, tôi nói. Anh ta nói, Còn anh thì sao? Không vì anh sao? Đừng quay trở lại, anh ta bảo.

Chúng tôi uống cà-phê, nước có ga, và toàn bộ những loại nước ép trái cây vào mùa hè đó. Cả mùa hè, đó là những gì chúng tôi phải uống. Tôi nghe lòng mình ước rằng mùa hè này sẽ không kết thúc. Tôi dư biết, nhưng sau một tháng ở cùng Wes ở căn nhà của Chef, tôi đeo lại nhẫn cưới. Tôi đã không mang nhẫn hai năm rồi. Không mang nó kể từ cái đêm Wes say xỉn và ném nhẫn anh ta ra vườn đào. Continue reading

Clarice Lispector – Một trăm năm cho sự tha thứ

 

Clarice Lispector

Một trăm năm cho sự tha thứ

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Rachel Klein

Ai chưa từng ăn trộm sẽ không hiểu được tôi. Và ai chưa từng ăn trộm hoa hồng sẽ không bao giờ có thể hiểu được tôi. Khi tôi còn nhỏ, tôi đã ăn trộm hoa hồng.

Ở Recife đường sá nhiều vô kể. Những con đường của giới giàu sang có mấy toà lâu đài nho nhỏ xếp thành hàng, cái nào cái nấy đều ngự ở giữa những khu vườn rộng lớn. Cô bạn tôi và tôi thích chơi trò đoán xem toà lâu đài nho nhỏ này thuộc về ai. “Cái trắng này của tớ.” “Không, tớ đã bảo cậu rồi, những cái màu trắng của tớ hết.” “Nhưng cái này có trắng hoàn toàn đâu. Nó có mấy cửa sổ màu xanh lục mà.”Có những ngày bọn tôi đứng rất lâu tựa mặt vào hàng rào, nhìn vào trong.

Đó là cách câu chuyện bắt đầu. Ngày nọ, trong khi chơi trò “căn nhà này của tớ”, bọn tôi dừng lại trước một căn nhà trông như toà thành nhỏ. Ở sau lưng căn nhà, bọn tôi có thể thấy một khu vườn cây ăn quả rộng mênh mông, và trước căn nhà là những luống đất được chăm sóc kĩ càng, ở đó người ta trồng hoa.

Bỗng, trong chính luống hoa đó bật lên một đoá hồng nửa mở nửa khép với sắc hồng thẫm. Tôi ngẩn người ra, nhìn chằm chằm một cách thích thú vào đoá hồng cao ngạo này, vốn chưa trở thành đàn bà. Và rồi xảy thế này: từ sâu thẳm trong tim, tôi muốn đoá hồng này dành cho chính mình. Tôi muốn nó, a, tôi muốn nó ghê lắm. Và không có cách chi lấy được nó cả. Nếu người làm vườn có ở đó, tôi ắt hẳn sẽ hỏi xin đoá hồng kia, dù lúc nào cũng biết rằng ông ấy sẽ xua bọn tôi đi chỗ khác như cách người ta xua đi lũ trẻ phá phách vậy. Không thấy người làm vườn nào, không một bóng người. Và do có ánh mặt trời nên người ta đóng hết cửa sổ lại. Đây là con đường không có xe điện đi ngang qua và hiếm khi thấy có chiếc xe hơi nào. Giữa sự lặng yên nơi tôi và sự lặng yên nơi đoá hồng, có một niềm khát khao sở hữu nó – một thứ chỉ thuộc về tôi mà thôi. Tôi muốn mình có thể tóm lấy nó. Tôi muốn ngửi nó cho đến khi ngất đi, cho đến khi mắt mờ đi bởi choáng ngợp trước mùi hương này.  Continue reading

Clarice Lispector – Câu chuyện thứ năm

 

Clarice Lispector

Câu chuyện thứ năm

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Eloah F. Giacomelli

Câu chuyện này có lẽ có nhan đề là “Những bức tượng”. Một nhan đề khả dĩ khác có lẽ là “Chuyện giết chóc”. Hay thậm chí là “Cách giết bọn gián”. Do đó tôi sẽ kể ít nhất là ba câu chuyện, toàn bộ đều chân thật bởi vì các câu chuyện không bác bỏ lẫn nhau. Mặc dù chỉ có một câu chuyện duy nhất, nhưng chúng có thể là một ngàn lẻ một câu chuyện, nếu tôi có được một ngàn lẻ một đêm.

Câu chuyện đầu tiên, “Cách giết bọn gián”, bắt đầu thế này: Tôi than phiền về chuyện có gián. Có bà kia nghe được lời than phiền ấy. Bà ta đưa tôi công thức tiêu diệt chúng. Tôi phải trộn một hỗn hợp gồm đường, bột mì, và thạch cao với tỉ lệ bằng nhau. Bột mì và đường sẽ dụ chúng, còn thạch cao sẽ làm bộ đồ lòng của chúng khô cứng lại. Tôi làm theo chỉ dẫn. Chúng chết queo. Continue reading

João Guimarães Rosa – Bờ thứ ba của dòng sông

João Guimarães Rosa

Bờ thứ ba của dòng sông

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Barbara Shelby

Cha tôi là người có ý thức trách nhiệm, nề nếp và bộc trực. Và theo như lời mấy người đáng tin cậy mà tôi dò hỏi được, thì ông có những phẩm chất này từ hồi mới lớn hoặc ngay từ lúc bé thơ. Theo kí ức chính tôi, ông không vui nhộn hơn cũng chẳng sầu muộn hơn những người quen khác. Có lẽ có chút trầm lặng hơn. Chính mẹ tôi, chứ không phải cha, mới là người cai quản ngôi nhà. Bà la mắng chúng tôi hàng ngày – chị tôi, anh tôi, và tôi. Nhưng ngày nọ cha tôi bỗng đặt hàng một chiếc thuyền.

Ông rất nghiêm túc về con thuyền. Nó được làm đặc biệt dành cho ông, bằng gỗ cây trinh nữ. Nó đủ cứng cáp để trụ suốt hai mươi hay ba mươi năm và kích cỡ vùa đủ cho một người. Mẹ tôi càu nhàu vụ này dữ lắm. Phải chăng chồng bà bất thần sẽ đi đánh cá? Hay đi săn? Cha không nói gì hết. Nhà chúng tôi cách con sông chưa đầy một dặm, xung quanh đó thật bí ẩn, tĩnh mịch, và quá rộng đến mức chúng tôi không thể nhìn sang bờ bên kia.

Tôi không thể quên cái ngày người ta giao đến chiếc thuyền có mái chèo kia. Cha tôi không biểu lộ vui mừng hay cảm xúc nào khác. Ông chỉ đội nón như vẫn thường lệ và chào tạm biệt chúng tôi. Ông không mang theo thức ăn mà cũng chẳng gói ghém thứ gì. Chúng tôi tưởng mẹ sẽ chửi rủa om sòm, nhưng bà không nói gì. Bà trông nhợt nhạt và tự cắn môi mình, nhưng tất cả những gì bà nói là:

“Nếu ông đi, thì đi luôn đi. Đừng bao giờ quay về!”  Continue reading

Clarice Lispector – Con gà

Clarice Lispector

Con gà

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh

Đó là con gà mái cho buổi ăn trưa Chủ nhật. Vẫn còn sống, bởi vì lúc ấy mới chín giờ sáng thôi. Nó trông khá yên bình. Nó rúc mình vào góc bếp từ hôm thứ bảy. Nó không nhìn ai cả và không ai chú ý gì đến nó hết. Thậm chí khi họ chọn con gà này, cảm nhận sự thân quen nơi cơ thể nó bằng vẻ thờ ơ, họ không thể cho biết nó đầy đặn hay ốm. Không ai từng đoán được con gà cũng có cảm giác lo âu.

Do đó, thật ngạc nhiên khi họ thấy nó dang rộng đôi cánh ngắn ngủn nhiều lông của mình, phồng ngực lên, và sau hai ba lần cố gắng, nó bay lên bức tường ở sân sau. Nó vẫn còn chần chừ một thoáng – đủ thời gian để người đầu bếp la toáng lên – và ngay sau đó nó đã ở sân hiên nhà hàng xóm, rồi từ nơi đó, bằng một động tác bay vụng về khác, nó lên tới được mái nhà. Ở trên đó con gà, như một món trang trí, đậu tạm nghỉ với vẻ do dự lúc thì đứng bằng chân này, lúc thì chân kia. Gia đình nhà đó hối hả tụ lại và với vẻ sửng sốt họ thấy bữa trưa của mình bật lên trên nền ống khói. Ông chủ nhà, tự nhắc mình về hai chuyện cần phải làm là đôi lúc nên chơi thể thao và cho gia đình một bữa trưa, xuất hiện sặc sỡ khi đang mặc quần bơi và quyết đi theo lối do con gà kia vạch ra: bằng những cú nhảy thận trọng, ông lên được mái nhà nơi có con gà đang chần chừ và run run, rồi nó cấp tốc chọn con đường khác. Màn đuổi nhau giờ đây càng quyết liệt hơn. Từ mái nhà này sang mái nhà nọ, băng qua mấy khu nhà dọc theo con đường. Hầu như không quen với việc tranh đấu tàn bạo thế này để sống còn, con gà phải tự quyết định con đường mình phải theo mà không có sự trợ giúp nào từ đồng loại. Tuy nhiên, người đàn ông nọ lại là kẻ đi săn bẩm sinh. Và bất kể con mồi khốn đốn ra sao, tiếng hò reo chiến thắng sắp sửa diễn ra. Continue reading