Susan Sontag – Một bức thư gửi Borges

Susan Sontag

Một bức thư gửi Borges

Duy Đoàn chuyển ngữ

13/6/1996, New York

Borges thân mến,

Bởi vì văn tài của ông luôn được đặt bên dưới cung vĩnh hằng, nên dường như không quá kì quặc khi thảo một bức thư gửi cho ông. (Borges, mười năm rồi đó!) Nếu có một nhân vật đương thời nào dường như được số mệnh an bài là bất tử trong văn chương, thì đó là ông. Ông quả thật là một sản phẩm của thời đại ông, của văn hoá ông, và tuy vậy ông biết cách vượt thoát thời đại ông, văn hoá ông, theo những phương cách dường như rất đỗi huyền ảo. Điều này liên quan đến sự cởi mở và rộng lượng ở sự chú tâm ông có được. Ông là nhà văn ít hướng về mình nhất, minh bạch nhất trong số các nhà văn, cũng như là nhà văn tinh vi nhất. Điều này cũng liên quan đến tính thuần khiết tự nhiên của tinh thần. Mặc dù ông đã sống giữa chúng tôi suốt một thời gian tương đối dài, nhưng ông đã hoàn thiện những cách thực hành về độ tinh tế và về độ phân li, những điều làm ông trở thành một lữ khách lão luyện trong tâm tưởng đến những thời đại khác nữa. Ông có cảm nhận về thời gian khác với những người khác. Những ý tưởng bình thường về quá khứ, hiện tại, và tương lai dường như tầm thường dưới cái nhìn của ông. Ông thích nói rằng mỗi khoảnh khắc thời gian đều chứa đựng quá khứ lẫn tương lai, trích (theo như tôi nhớ) lời thi sĩ Browning, người từng viết đại loại như “hiện tại là cái chốc lát mà ở đó tương lai tan vụn ra thành quá khứ.” Tất nhiên đó là một phần của lòng khiêm tốn nơi ông: sở thích tìm kiếm ý tưởng của mình trong những ý tưởng của các cây bút khác. Continue reading

Sự chuyển hoá của báo chí đương thời

 

Báo in suy tàn, báo điện tử phát triển mạnh

“Trong vòng năm năm, báo in chắc chắn vẫn tồn tại. Trong mười năm, nếu chúng ta làm mọi chuyện đúng đắn, nó có thể vẫn còn ở đấy, tôi không chắc là nó sẽ tiếp tục tồn tại theo cách như chúng ta biết hiện nay. Nó vẫn sẽ ở đấy nếu chúng ta tranh đấu để nó được ở đấy.”

Đây là quan điểm của Juan Luis Cebrián, CEO của tập đoàn truyền thông Prisa, trong cuộc gặp gỡ với ban biên tập tờ nhật báo lớn nhất Tây-ban-nha El País hồi đầu năm 2009. El País chỉ là một trong số nhiều tờ báo lớn bị thất thu nặng nề từ việc suy thoái báo in, và họ buộc phải sa thải 129 nhân viên hồi cuối năm 2012 để giảm bớt gánh nặng tài chính [1]. Với sự phát triển bùng nổ của Internet và các phương tiện kĩ thuật số, thì lượng phát hành báo in và lợi tức kèm theo đang ngày càng xuống dốc. Ngoại trừ ở một số quốc gia Á châu (như Nhật, Trung-quốc, Ấn-độ) và những quốc gia Mĩ Latin, Trung Đông, lượng phát hành báo in vẫn trên đà tăng lên, thì những thị trường báo chí truyền thống như Bắc Mĩ và Tây Âu đang phải chịu cảnh suy thoái nặng nề ở lĩnh vực báo giấy. Continue reading

Daniel Freeman – Chiều cao có ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của chúng ta không?

Bạn cao bao nhiêu? Bạn thích mình cao bao nhiêu?

Hầu hết chúng ta – và đặc biệt là đàn ông – có xu hướng phóng đại chiều cao của chúng ta, tăng thêm vài cm. Điều này có thể hiểu được: Nền văn hóa của chúng ta ca ngợi người cao to và xem thường người thấp bé. Kết quả là, sự cao to đem lại rất nhiều lợi ích.

Ví dụ, bạn càng cao thì bạn càng có nhiều khả năng học lên cao hơn. Sự cao lớn cũng liên quan đến sự thành công trong công việc: người ta ước tính rằng một người cao 6 feet có thể kiếm được nhiều hơn khoảng 166,000$ trong suốt 30 năm làm việc so với người cao 5.4 feet. Sự cao to còn có thể giúp bạn trong đời sống tình ái: chiều cao chiếm một nửa của sắc đẹp. Do đó những thanh niên (cả hai giới) cao hơn thì thường hẹn hò nhiều hơn so với những người thấp hơn, và những người đàn ông cao có nhiều khả năng tìm được một bạn đời lâu dài, hoặc nhiều bạn đời.
Điều gây bất ngờ là người cao lớn cũng nhận được những lợi ích về mặt tâm lý. Đối với đàn ông, chiều cao dường như có liên quan đến hạnh phúc và lòng tự trọng lớn hơn (dù một số nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng này là vừa phải) và tỷ lệ tự tử giảm rõ rệt. Continue reading

David Burkus – Chúng ta sáng tạo hơn khi chúng ta tập trung vào người khác

Hãy tưởng tượng bạn đang bị nhốt trong một tòa tháp. Và hãy tưởng tượng một ai đó khác đang bị nhốt trong một tòa tháp.

Sự tưởng tượng đó đem lại một số hiểu biết sâu sắc về cách óc sáng tạo của chúng ta hoạt động. Hóa ra, chúng ta trở nên sáng tạo hơn khi chúng ta đang giải quyết vấn đề của người khác hơn là những vấn đề của chúng ta.

Giáo sư Evan Polman và Kyle Emich hỏi 137 sinh viên câu đố sau:

“Một tù nhân đang cố gắng trốn thoát khỏi một tòa tháp. Anh ấy tìm được 1 sợi dây trong xà lim của anh dài bằng một nửa độ dài mà anh ấy cần để tiếp đất an toàn. Anh chia sợi dây và cột hai phần với nhau, và trốn thoát. Làm thế nào mà anh ấy có thể làm được việc này? Continue reading

Matthew B. James – Thoát khỏi tổn thương tâm lý được cất trong cơ thể bạn

Bạn đã bao giờ có cảm giác bất an rằng bạn đang trở nên giống bố hoặc mẹ bạn chưa? Bạn có thể đột nhiên nghe thấy bản thân bạn nói điều gì đó với con bạn mà bạn từng thề là sẽ không bao giờ nói. Hoặc bạn nhìn trong gương và thấy bố (hoặc mẹ) đang quay lại nhìn bạn. Chúng ta có thể đã xây dựng những lối sống khác biệt hoàn toàn so với tổ tiên chúng ta, nhưng chúng ta nhận ra vẫn có một số điểm giống nhau trong cách chúng ta suy nghĩ, trong điều chúng ta nói và làm.

Chúng ta biết rằng mình thừa hưởng cái mũi, màu mắt của bố mẹ chúng ta thông qua các gen của chúng ta. Và các nhà tâm lý từ lâu đã thừa nhận rằng thậm chí một số đặc điểm tính cách của chúng ta cũng được thừa hưởng. Ví dụ, một nghiên cứu năm 2012 với 800 cặp sinh đôi thông báo rằng gen đóng một vai trò to lớn hơn môi trường gia đinh và những môi trường xung quanh trong việc hình thành những nét tính cách then chốt như sự kiểm soát bản thân, việc ra quyết định hoặc tính thích giao du.

Do đó trong nhiều trường hợp, chúng ta thực sự là bố mẹ của chúng ta!

Nhưng điều đó có liên quan gì đến những ký ức đau thương, sự tổn thương tâm lý? Các nghiên cứu với động vật gần đây cho thấy chúng ta thừa hưởng một hình thức của ký ức di truyền. Một sự kiện sang chấn tâm lý trong cuộc sống của tổ tiên chúng ta xuất hiện trước khi chúng ta ra đời có thể ảnh hưởng đến DNA trong tinh trùng và làm thay đổi bộ não và hành vi của các thế hệ sau này.

Nói cách khác, chúng ta cũng thừa hưởng những ký ức đau thương, tổn thương tâm lý của tổ tiên chúng ta (emotional baggage)! Continue reading

Tình yêu là cái chi? Những định nghĩa về tình yêu của những cây bút nổi tiếng

Sau đây là những cảm nhận sâu sắc đáng nhớ nhất và trường tồn theo thời gian, được chắt lọc từ 400 năm lịch sử văn chương Tây phương.

(Những cuốn sách có nhan đề tiếng Việt kèm theo tức là những cuốn đã có bản dịch tiếng Việt.)

Kurt Vonnegut được cho người kẻ cực đoan về tình yêu nhưng trong tác phẩm The Sirens of Titan ông đã đưa ra một nhận định lành mạnh về sự bất tôn kính đối với tình yêu:

“Mục tiêu của đời người, bất kể ai đang kiểm soát nó, chính là yêu thương bất kì ai ở xung quanh muốn được yêu thương.”

Anaïs Nin, một người có hiểu biết vô ngần về tình yêu, trong cuốn A Literate Passion: Letters of Anaïs Nin & Henry Miller, 1932-1953:

“Tình yêu là cái chi nếu không phải là việc chấp nhận người kia, cho dù người đó là gì đi chăng nữa.”

Stendhal trong tác phẩm tuyệt diệu về tình yêu năm 1822 On Love:

“Tình yêu tựa như cơn sốt đến rồi đi hoàn toàn không phụ thuộc vào ý chí con người – không có giới hạn tuổi tác nào đối với tình yêu.” Continue reading

J. E. Cirlot – Tính biểu tượng của tình yêu

 

J. E. Cirlot

Tính biểu tượng của tình yêu

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Jack Sage

Những biểu tượng truyền thống của tình yêu luôn biểu thị tính nhị nguyên trong đó hai yếu tố đối lập nhau dù vậy lại hoà hợp nhau. Do đó, lingam của Ấn-độ, Âm-Dương của Trung-hoa, hoặc ngay cả Thập giá, là thứ ở đó thanh đứng chính là trục thế giới còn thanh ngang là thế giới các hiện tượng. Nói cách khác, chúng là những biểu tượng của sự giao hội, hoặc biểu thị của mục tiêu tối hậu của tình yêu đích thực: việc loại bỏ tính nhị nguyên và loại bỏ sự chia tách, hợp nhất chúng lại ở vùng ‘trung tâm’ huyền học, cái ‘trung dung bất biến’ của triết lí Viễn Đông. Hoa hồng, hoa sen, trái tim, điểm bức xạ – đây là những biểu tượng thường gặp nhất của trung tâm ẩn tàng này; ‘ẩn tàng’ bởi vì nó không hiện hữu trong không gian, mặc dù người ta hình dung là nó có, nhưng nó biểu hiện cho trạng thái đạt được thông qua việc loại bỏ sự chia tách. Hành vi yêu theo sinh học tự nó biểu thị ham muốn này để được chết ở trong đối tượng của ham muốn, để được hoà tan vào đó vốn là thứ đã được hoà tan rồi. Theo cuốn Book of Baruch: ‘lòng ham muốn tình ái và sự thoả mãn của nó chính là chìa khoá dẫn đến nguồn gốc thế gian. Sự thất vọng trong tình yêu và sự báo thù tiếp theo sau đó là gốc rỗ của hết thảy mọi cái ác và sự ích kỉ ở thế gian này. Toàn bộ lịch sử là tác phẩm của tình yêu. Các hữu thể theo đuổi và tìm kiếm nhau; chia tách và làm tổn thương nhau; và sau rốt, họ trở nên đau đớn tột cùng để rồi dẫn đến việc tiết dục.’ Hoặc có thể nói theo cách khác: Maya đối nghịch với Lilith, ảo tưởng được giữ cân bằng nhờ con mãng xà. Continue reading

[Điểm phim] 2030

Tác giả: Maggie Lee (tờ Variety)

2030 - film poster

Nước, nước khắp mọi nơi, nhưng gần như không có một giọt liền lạc. Một phim khoa học viễn tưởng, lãng mạn – hồi hộp với những cảnh quay lộng lẫy lấy bối cảnh ở Việt-nam thời tương lai vốn bị nhấn chìm một nửa trong nước biển do hậu quả của sự biến đổi sinh thái, 2030 tạo nên một thế giới biển cả lấp lánh, nhưng lại để những ý tưởng trôi bềnh bồng với phần dựng cốt truyện cường điệu và những khuôn sáo về thế giới không tưởng, nhấn chìm trong cả diễn trình là mối tình tay ba thoạt đầu đơn giản mà lại say đắm lòng người. Chính những chi tiết đầy hứng khởi về mặt thẩm mĩ này đã làm cho phim của Nguyễn Võ Nghiêm-minh lượn khắp các liên hoan phim và sau rốt công chiếu tại nhiều rạp ở Mĩ và châu Âu.

2030 - screenshot

Nguyễn Võ Nghiêm-minh là một kĩ sư hàng không, sinh ra tại Việt-nam, tiếp nhận nền giáo dục Pháp và Mĩ, ông làm bộ phim đầu tay vào năm 2006 với The Buffalo Boy, một phim cũng có mặt tại nhiều liên hoan phim. Mặc dù bộ phim đó lấy bối cảnh thời thực dân Pháp và mô tả thật xúc động mối quan hệ cha-con/thầy-trò, nhưng cái chất trữ tình cơ bản của nó vẫn còn vang vọng lại trong phim 2030 khi bộ phim này mô tả về một cặp nam nữ sống một cuộc đời thanh đạm mà như thiên đường tại nơi ở trôi nổi bồng bềnh của mình. Lần này, bộ phim chính kịch của ông (được chuyển thể từ truyện ngắn “Nước như nước mắt” của Nguyễn Ngọc Tư) được làm phong phú lên nhờ tập trung vào nhân vật nữ cuốn hút và can trường, người không bị oằn mình chịu khuất phục trước sự đe doạ hay trước việc khai trừ xã hội nhằm theo đuổi tình yêu và chân lí. Continue reading

Maria Popova – Bộ quần áo Chuyện-Nhỏ: Cuốn sách cũ đáng yêu dành cho trẻ em ít được biết đến của Sylvia Plath

Một câu truyện duyên dáng cảnh báo những tai hoạ của sự tự tri.

Sylvia Plath – nhà thơ trứ danh, nghệ sĩ ít được biết đến, người tình của vạn vật, người “say mê trải nghiệm” cảm xúc bị dồn nén, con người lãng mạn nồng nhiệt… và là một tác giả viết sách cho trẻ em? Với lòng âu yếm sách cũ dành cho trẻ em ít được biết đến của những tượng đài văn chương danh tiếng, tôi rất vui khi khám phá ra Bộ quần áo Chuyện-Nhỏ – một câu truyện duyên dáng dành cho trẻ em được Plath viết trước khi bà sinh con đầu lòng. Dù trong nhật kí của bà có ghi rằng câu truyện được viết vào ngày 26 tháng 09 năm 1959 hoặc ngay trước đó, nhưng đến tận tháng 03 năm 1996 nó mới được công bố trong lần xuất bản đầu tiên – và duy nhất đến nay, với những minh hoạ tuyệt vời của nhà thiết kế đồ hoạ và nghệ sĩ người Đức Rotraut Susanne Berner.

itdoesntmattersuit_plath_cover Continue reading

Mark van Vugt – Bạn sẽ phản bội mẹ của bạn để làm hài lòng một kẻ độc tài độc ác?

Nếu bạn đủ dũng cảm, hãy thử làm việc này. Đứng bất động ở một con phố mua sắm đông đúc và nhìn chằm chằm lên trời. Đến một lúc nào đó, một ai đó sẽ dừng lại và nhìn theo ánh mắt của bạn. Chẳng mấy chốc, những người khác sẽ dừng làm việc họ đang làm và cũng nhìn lên trời. Trước khi bạn biết đến nó, bạn đã không cố ý tập hợp một đám đông, tất cả cùng nhìn lên những đám mây. Bạn không chỉ tái tạo một thực nghiệm tâm lý học xã hội cổ điển mà bạn cũng đã tạo ra những người đi theo bạn.

Trong tất cả những tài liệu viết về sự lãnh đạo, cái thường bị quên đó là nó bắt đầu với 1 người đi theo.

Hành động đi theo một nhà lãnh đạo là sự mặc định trong bộ não của chúng ta và nó bắt đầu khi chúng ta còn là những đứa bé sơ sinh.

Trong những phút mới chào đời, em bé bắt đầu bắt chước biểu lộ khuôn mặt của mẹ chúng và bắt đầu từ 3 tháng tuổi, chúng sẽ nhìn theo ánh mắt của người mẹ. Từ khoảng 9 tháng, trẻ sẽ nhìn đối tượng mà mẹ chúng đang nhìn và nhìn lại mẹ để kiểm tra xem cả hai đều đang nhìn cùng đối tượng. Từ 14 tháng tuổi, chúng có thể điều khiển cái nhìn của mẹ đến một đối tượng, ví dụ bằng cách chỉ trỏ.

Do đó, mối quan hệ mẹ-trẻ sơ sinh là hình thức đầu tiên của mối quan hệ nhà lãnh đạo-người đi theo, và nó là một chiến lược sinh tồn.

Bác sỹ tâm thần người Anh John Bowlby cho rằng mối quan hệ mẹ-em bé, được củng cố bởi việc bắt chước và nhìn theo ánh mắt là một chiến lược tiến hóa để tăng khả năng sống sót của đứa bé vì nó phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc trong tuổi thơ ấu. Khi có điều gì đó bất ổn thì nó có thể để lại những vết thương tình cảm lâu dài.

Tôi được nhắc lại điều này khi đọc về câu chuyện bi kịch của người đàn ông trẻ Bắc Hàn tên Shin In Guen, anh ấy là tù nhân chính trị đầu tiên sinh ra ở một trại lao động Bắc Hàn, bỏ trốn khỏi đất nước. Hiện tại anh ấy sống ở Nam California và là một đại sứ cho một nhóm quyền con người quốc tế. Shin được sinh ra ở Trại 14 với một người mẹ và cha là tù nhân. Anh chưa bao giờ phát triển một mối quan hệ bố mẹ-con cái bình thường với họ. Những người cai tù về cơ bản là “bố mẹ” của anh vì anh phải tuân theo những quy tắc hà khắc của họ như: “Bất kỳ ai ăn cắp hoặc giấu thức ăn thì sẽ bị bắn ngay lập tức.” Khi còn là một cậu bé, anh ấy phải chứng kiến những sự đánh đập và hành hình công khai trong trại. Continue reading