Art Markman – Văn hoá ảnh hưởng đến những thông tin xúc cảm mà bạn tập trung

Văn hoá có nhiều ảnh hưởng đến hành vi hằng ngày của chúng ta. Một số trong số những ảnh hưởng đó là rõ ràng. Người Mĩ xem bóng đá và bóng chày, trong khi người châu Âu xem bóng đá. Những ảnh hưởng khác thì ít rõ ràng hơn vì chúng chi phối những kiểu thông tin mà chúng ta chú ý.

Một ví dụ thú vị về vai trò này của nền văn hoá được cung cấp từ một bài báo trong tháng 2/2012 ‘issue of the Journal of Experimental Psychology: General’ bởi Igor Grossmann, Phoebe Ellsworth và Ying-Yi Hong. Họ đã khám phá làm thế nào văn hoá ảnh hưởng đến cách mọi người chú ý đến những thông tin gây cảm xúc trong môi trường.

Điểm khởi đầu cho những nghiên cứu này là sự quan sát thấy văn hoá Nga được đặc trưng bởi những cảm xúc tiêu cực. Đó là, bản thân những người Nga sẽ nói rằng họ tập trung vào những cảm xúc tiêu cực thường xuyên hơn những người Mĩ.

Trong 1 nghiên cứu, những sinh viên người Mĩ và người Nga được yêu cầu nghiên cứu một loạt bức tranh. Một số trong số những bức tranh là những tranh đám mây trung tính. Những bức tranh khác là tích cực, hạnh phúc và những bức tranh buồn tiêu cực. Những người tham gia được xem mỗi bức tranh một lần trên một màn hình máy tính và được yêu cầu nhấn nút space trên máy tính khi họ đã nghiên cứu xong mỗi bức tranh. Họ được cho biết sẽ có một bài kiểm tra trí nhớ sau nghiên cứu. So với những bức tranh đám mây trung tính, những sinh viên Mĩ nhìn những tranh tích cực lâu hơn tranh tiêu cực. Ngược lại, những sinh viên Nga nhìn những tranh tiêu cực lâu hơn tranh tích cực.

Tất nhiên có nhiều lý do khả thi cho kết quả này. Có lẽ những tranh tiêu cực có chứa những hình ảnh liên quan đặc biệt hoặc thú vị đối với người Nga vì nhiều lý do khác hơn là sự bộc lộ cảm xúc trong bức tranh.

Trong thực nghiệm thứ hai sử dụng một sự điều khiển văn hoá thông minh. Nghiên cứu này tập trung vào những người Nga Latvia. Văn hoá Latvia có nhiều ảnh hưởng từ văn hoá châu Âu hơn văn hoá Nga. Người Nga Latvia là song văn hoá (bicultural). Họ có xu hướng cho thấy những ảnh hưởng của cả 2 văn hoá. Continue reading

Art Markman – Trẻ sơ sinh và sự bắt chước

Có hai khuynh hướng dao động qua lại trong các nghiên cứu về sự phát triển của trẻ. Các công trình của Piaget cho rằng trẻ sơ sinh biết rất ít và ít phản ứng với hình ảnh lẫn âm thanh đến từ thế giới, trong khi vẫn phát triển các kĩ năng vận động. Dần dần, trẻ sẽ tiếp thu những ý niệm phức tạp hơn, rồi cuối cùng đến giai đoạn trưởng thành với năng lực tư duy cao.

Đầu thập niên 1980s, có một thách thức đặt ra cho quan điểm trên. Các nghiên cứu về trẻ sơ sinh cho thấy trẻ hiểu thế giới nhiều hơn Piaget dự kiến. Ví dụ, các nghiên cứu của Renee Baillargeon và đồng sự chỉ ra rằng trẻ khoảng 5 tháng tuổi đã có thể nhận biết được các đồ vật bị khuất sau màn che. Các nghiên cứu này đã mở đường cho hàng loạt nghiên cứu khác nhằm khám phá những năng lực của trẻ sơ sinh.

Gần đây xuất hiện trở lại khuynh hướng cũ. Điều trở ngại trong việc nghiên cứu trẻ sơ sinh là bạn không thể hỏi trẻ những câu hỏi cụ thể, vì chúng chỉ mới chớm phát triển các kĩ năng ngôn ngữ. Thay vào đó, bạn phải tìm ra các phương cách gián tiếp khác để khám phá những suy nghĩ của trẻ. Sau đó, bạn phải diễn giải những suy nghĩ đã khiến chúng hành động như vậy. Rất dễ rơi vào cái bẫy diễn giải quá đà, khi bạn (một người trưởng thành) cho rằng đó phải là những suy nghĩ dẫn tới các hành động như vậy. Điều đó có thể khiến bạn đánh giá quá cao sự hiểu biết của trẻ.  Continue reading

Art Markman – Điều gì khiến ta tin vào các nghi thức?

Art Markman

Điều gì khiến ta tin vào các nghi thức?

Duy Đoàn chuyển ngữ

Một trong những khó khăn lớn nhất mà chúng ta phải xử lí là việc hầu hết mọi thứ xảy ra gần như đều nằm ngoài tầm kiểm soát của ta. Các nền văn hoá khác nhau đã phát triển nhiều phương cách nhằm giải quyền vấn đề này. Một trong những phương cách thú vị nhất chính là việc sáng tạo nên các nghi thức.

Dĩ nhiên là các loại hình tôn giáo có nhiều nghi thức liên quan đến việc làm một chuỗi các thao tác nào đó cùng với những món đồ cụ thể. Chẳng hạn như bước vào nhà thờ Công giáo, ở đó có những chỗ dùng để cầu nguyện và thắp nến. Các bản ghi chép viết tay cũng được tính vào dạng nghi thức.

Dù vậy, các nghi thức không chỉ gói gọn trong hình thức tôn giáo. Những cầu thủ bóng chày đều phải thực hiện vài động tác nào đó để chuẩn bị đập bóng. Bắt đầu từ băng ghế ngồi, các cầu thủ có thể lặp đi lặp lại cùng một động tác, vung vẩy cái chày theo một kiểu nhất định, vươn vai giãn người theo cùng kiểu đó. Khi họ tiến vào chỗ dành cho người đập bóng, họ có thể tiếp tục làm một hành động kiểu khác như lau chùi bụi bặm và thử vung chày. Toàn bộ những kiểu động tác như thế nhằm gia tăng mức độ thành công khi đập bóng. Continue reading