Tawada Yōko – Celan đọc tiếng Nhật

Có một số người cho rằng văn ‘hay’ thì thực sự không thể dịch được. Trước khi biết đọc tiếng Đức, tôi nhận thấy ý nghĩ này an ủi làm sao vì tôi hoàn toàn không thể cảm nhận được văn học Đức, đặc thù là văn học giai đoạn hậu chiến. Tôi đã nghĩ tôi nên học ngay tiếng Đức và đọc những tác phẩm này trong bản gốc và rồi vấn đề của tôi với văn học Đức có thể sẽ tự tan biến.

Dù vậy, có những ngoại lệ, như những bài thơ của Paul Celan, mà tôi phát hiện thấy hoàn toàn lôi cuốn ngay cả trong bản dịch tiếng Nhật. Hết lúc này tới lúc khác nảy ra trong tôi ý thắc mắc có thể nào những bài thơ của ông lại không kém chất lượng bởi chúng có thể dịch được. Khi thắc mắc về ‘tính khả dịch’ của một tác phẩm, tôi không định nói rằng một bản sao hoàn hảo của một bài thơ có thể tồn tại trong một ngoại ngữ hay không, mà là bản dịch của nó có thể tự mình là một tác phẩm văn học hay không. Bên cạnh đó, sẽ là thiếu sót nếu tôi chỉ nói rằng những bài thơ của Celan là có thể dịch được. Đúng hơn, tôi có cảm giác rằng chúng đang chăm chú nhìn vào tiếng Nhật.

Sau khi tôi học đọc được văn học Đức trong nguyên gốc, tôi nhận ra rằng ấn tượng của mình chưa từng hão huyền. Tôi đã bị chiếm ngự còn hơn trước đó bởi câu hỏi vì sao những bài thơ của Celan có thể vươn tới một thế giới khác vốn nằm ngoài tiếng Đức. Đó hẳn phải có một vực sâu giữa những ngôn ngữ mà tất cả từ ngữ sa vào.

Continue reading

Tawada Yoko – Kí tự với vai trò chuyển tải tính chính trị và thi ca trong văn chương

Tawada Yoko

Kí tự với vai trò chuyển tải tính chính trị và thi ca trong văn chương

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Susan Bernofsky

1

Tháng mười một năm 2006, xuất hiện bản dịch mới tác phẩm “Anh em nhà Karamazov” của Dostoevsky và sớm bán hết 500,000 bản. Tôi có biết người dịch giả đó, Kameyama Ikuo, cũng là tác giả của một cuốn sách thú vị về Stalin và những hoạ sĩ thời đó.

Cũng như các quốc gia khác, người dân Nhật-bản đã than vãn suốt từ thập niên 1980 trở về đây (nếu không phải lâu hơn) rằng người ta không còn đọc các tác phẩm kinh điển của văn chương thế giới nữa. Đầu tiên, nền văn hoá manga và truyền hình được xem như là thủ phạm; sau đó là Internet,  trò chơi điện tử trên máy tính và việc suốt ngày nhắn tin qua điện thoại. Số lượng sách bán ra hàng năm thật sự đang tăng lên, bởi vì manga, tiểu sử của các ngôi sao truyền hình, văn chương mạng và thậm chí văn chương trong các tin nhắn điện thoại đã xuất hiện dưới dạng sách – nhưng dù vậy người ta vẫn cứ than phiền rằng các kinh điển xưa cũ của văn chương thế giới không còn được trọng dụng nghiêm túc nữa. Và do đó cú tăng đột biến của bản Karamazov mới này quả là một ngạc nhiên đầy thích thú. Nhưng tôi đã hỏi làm thế nào mà bản dịch mới của cuốn tiểu thuyết đó có thể quá khác biệt đến mức đột nhiên hàng trăm ngàn độc giả Nhật-bản mua nó vội vã và đọc nó với sự hào hứng như vậy. Thậm chí trong thời đại mà văn chương được cho là có nhiều độc giả như hiện nay, thì Dostoevsky cũng chưa bao giờ thuộc dạng bán chạy nhất.  Continue reading

Tawada Yoko – Châu Âu là phương Tây?

 

Tawada Yoko

Châu Âu là phương Tây?

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

“Truyền thống” và “hiện đại”: hai từ ưa thích của người dẫn chương trình ở trong một cái hộp thường được biết đến với cái tên “truyền hình”.

Tôi có vài cái hộp trong căn hộ của mình. Một cái gọi là tủ lạnh. Nó kêu um ủm suốt ngày đêm nhưng chẳng nói gì cả. Một cái hộp khác là cái máy giặt, và nó thường nổi điên. Tuy thế, cái thứ ngôn ngữ phát ra từ máy truyền hình thì còn điên hơn nhiều. Continue reading