50 năm qua, các biểu hiện cảm xúc trong sách vở đã giảm xuống

Trong thế kỉ vừa qua, người ta dần dần bớt dùng từ ngữ chứa đựng cảm xúc để viết sách. Kết quả rút từ cuộc nghiên cứu mới đây của các trường Đại học Bristol, Sheffield và Durham. Nghiên cứu, được công bố trên tờ PLOS ONE, cũng phát hiện ra tình trạng phân ra hai hướng khác nhau giữa tiếng Anh của người Mĩ và của tiếng Anh của người Anh, khi mà người Mĩ dùng nhiều từ ‘cảm xúc’ hơn người Anh.

Science Daily 3.2013

Các nhà nghiên cứu để ý đến chuyện những từ ngữ chỉ tâm trạng được sử dụng thường xuyên ra sao trong suốt một thời gian, bằng cách xem xét kho dữ liệu hơn năm triệu cuốn sách được số hoá của Google. Danh sách từ ngữ được chia ra làm sáu loại (giận dữ, kinh tởm, sợ hãi, vui mừng, buồn bã, ngạc nhiên) mà trước đây Tiến sĩ Vasileios, một trong số các nhà nghiên cứu, đã từng dùng để phát hiện sự thay đổi tâm trạng trong xã hội đương đại bằng cách thu thập những chia sẻ đăng trên Twitter ở Anh quốc suốt hơn hai năm.  Continue reading

Trẻ 14 tháng tuổi có thể bắt chước hành vi bất thường nếu có ngôn ngữ kèm theo

Ảnh: © Aurum/Fotolia

Trong một nghiên cứu của trường Northwestern University công bố trên tập san Developmental Psychology thuộc American Psychological Association (Hiệp hội tâm lí học Hoa-kì) hồi tháng 7/2012, người ta đã chứng minh được năng lực của ngôn ngữ có thể khiến trẻ 14 tháng tuổi hiểu được ý định của người khác.

Khi bọn trẻ đang nhìn chăm chú thì nhà nghiên cứu thực hiện một hành vi bất thường – cô ta dùng trán để bật công-tắc đèn. Nhưng bọn trẻ diễn giải hành vi này ra sao? Liệu chúng có thấy đây là hành vi cố tình, đáng để bắt chước không? Hay chúng coi đó là hành động bất chợt thôi? Để giải đáp câu hỏi này, người ta đã cho bọn trẻ con mới 14 tháng tuổi tự chơi với cái đèn.

Các kết quả dựa trên hai thí nghiệm khác nhau đã chứng tỏ việc giới thiệu một từ ngữ mới mẻ cho một sự kiện mới mẻ diễn ra ngay sau đó sẽ tạo ra tác động mạnh khiến cho bọn trẻ có xu hướng bắt chước hành vi vừa được thực hiện ấy.Nghiên cứu đã chứng minh được là nếu hành vi đó được người ta gọi tên thì bọn trẻ có nhiều khả năng sẽ bắt chước hơn, bất luận hành vi có lạ thường ra sao đi nữa, so với trường hợp hành vi đó không được đặt tên. Continue reading

Diana Deutsch – Nói theo thanh điệu


Diana Deutsch

Nói theo thanh điệu

Duy Đoàn chuyển ngữ


Âm nhạc và ngôn ngữ là những đối tác của nhau ở trong bộ não. Cảm nhận của ta về bài hát giúp ta học được cách nói, cách đọc và thậm chí là kết bạn.  Continue reading

Erica Westley – Lợi thế song ngữ

 

Erica Westly

Lợi thế song ngữ

Duy Đoàn chuyển ngữ

 

Nhiều bậc phụ huynh muốn con họ thông thạo thêm một ngôn ngữ thứ hai, nhưng chỉ có một số ít đứa trẻ ở đất nước này làm được điều đó. Chỉ có 9% số người lớn tại Hoa-kì thông thạo hơn một ngôn ngữ. Ở châu Âu thì con số đó gần 50%. “Hoa-kì còn lâu mới thành một xã hội đa ngôn ngữ giống như nhiều đối thủ kinh tế của chúng ta,” Bộ trưởng Bộ Giáo dục Hoa-kì Arne Duncan nói thế tại một buổi họp về việc giáo dục ngoại ngữ vào tháng 12 vừa rồi.

Một phần vấn đề chính là việc các học sinh Mĩ không tiếp xúc thường với ngôn ngữ thứ hai mãi đến khi vào trung học, và thậm chí khi đó thì việc đào tạo ngoại ngữ cũng hiếm khi là chương trình bắt buộc. Rất nhiều nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em có thể học được ngôn ngữ thứ hai nếu chúng bắt đầu sớm, nhưng năm 2008 thì chỉ có một phần tư số trường tiểu học tại Mĩ đưa ra hình thức dạy ngoại ngữ, theo nguồn của Bộ Giáo dục. Continue reading

Về sự biến đổi ngữ nghĩa của tiếng Việt ngày nay

Trong khoảng thời gian gần đây, tôi đặc biệt quan tâm đến tiếng Việt, vì tôi phát hiện ra rằng mình nói tiếng Việt như vậy chớ thiệt ra gần như chẳng hiểu gì về tiếng Việt. Trong quá trình tìm hiểu tiếng Việt thì tôi thấy rằng có một vấn đề thế này: nhiều từ hiện nay được dùng không còn đúng với nghĩa ban đầu của ngày xưa, nếu không muốn nói là dùng sai ngữ nghĩa. Để làm cơ sở, thì tôi chủ yếu dựa vào hai cuốn từ điển: một là cuốn Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức, đây là cuốn từ điển uy tín nhất về tiếng Việt thời kì trước 1975; hai là cuốn Hán-Việt từ điển của Đào Duy Anh, chuyên về những từ Hán-Việt.

Một số biến đổi về ngữ nghĩa

Hiện nay trong tiếng Việt có một số từ Hán-Việt mà ngữ nghĩa của nó đã biến đổi khá xa với cái nghĩa gốc ban đầu, không rõ vì nguyên do gì, chỉ mới vài chục năm trôi qua mà ngữ nghĩa đã trôi dạt xa đến vậy. Continue reading

Ngữ nguyên trong tiếng Anh


Ngôn ngữ chính là cái phản ánh văn hóa của một dân tộc nào đó, và qua từng thời kì, các từ dần thay đổi về mặt hình thái (morphology) và ngữ nghĩa (semantics) sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh văn hóa xã hội. Do vậy, việc tìm kiếm nguồn gốc của từ ngữ cũng chính là dò theo dấu vết lịch sử sự phát triển về mặt văn hóa của một dân tộc.

Ernest Klein cũng đã từng phát biểu trong phần Preface của cuốn A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language: “Biết được nguồn gốc của từ ngữ chính là biết được lịch sử văn hóa của nhân loại.” [1] Việc tìm hiểu nguồn gốc và lịch sử của từ ngữ chính là mục đích của ngữ nguyên (etymology).

Continue reading