Umberto Eco – Sức tưởng tượng ảo

 

Umberto Eco

Sức tưởng tượng ảo

Duy Đoàn chuyển ngữ

Bằng sức mạnh của máy tính và internet, liệu sách có bị biến đổi thành “cấu trúc siêu văn bản” vô hạn mà tại đó độc giả cũng là tác giả?

Ngày nay, tồn tại hai dạng sách: những cuốn để đọc và những cuốn để tham khảo. Với sách-để-đọc, bạn bắt đầu ở trang 1, chẳng hạn tại đó tác giả bảo bạn biết về một hành vi phạm tội. Bạn theo dõi đến cuối sách, khi đó bạn phát hiện ra ai có tội. Kết thúc cuốn sách; kết thúc trải nghiệm đọc. Chuyện tương tự xảy ra cho dù bạn đọc triết, Husserl chẳng hạn. Tác giả mở màn ở trang đầu, và dõi theo một chuỗi các tra vấn nhằm cho bạn thấy được cách ông ta đi đến kết luận.

Dĩ nhiên bách khoa thư không bao giờ được làm để đọc từ bìa này đến bìa nọ. Nếu tôi muốn biết liệu Napoleon có thể gặp Kant hay không, tôi lấy quyển K và N và phát hiện rằng Napoleon sinh năm 1769 và chết năm 1821, và Kant sinh năm 1724 và chết năm 1804. Có thể hai người này đã gặp nhau. Để biết chính xác, tôi tham khảo tiểu sử của Kant. Tiểu sử của Napoleon, người đã gặp nhiều người, có thể bỏ qua cuộc gặp gỡ với Kant; tiểu sử của Kant hẳn sẽ không bỏ qua thế.

Máy tính đang bắt đầu thay đổi tiến trình đọc. Với một siêu văn bản, ví dụ vậy, tôi có thể yêu cầu tất cả mọi trường hợp trong đó tên của Napoleon có liên kết với Kant. Tôi có thể làm việc đó trong vài giây. Siêu văn bản sẽ khiến bách khoa thư giấy bị lỗi thời. Nhưng mặc dù máy tính đang lan ra một hình thức đọc viết mới, nhưng chúng không thể thoả mãn tất cả các nhu cầu trí tuệ mà chúng kích thích. Continue reading

Advertisements

Umberto Eco – Trang Web vẫn cứ ở đây

 

Umberto Eco

Trang Web vẫn cứ ở đây

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Alastair McEwen

 

Cách đây không lâu tôi có công bố một bức thư ngỏ gửi đến cháu trai của tôi, khuyến khích nó phát triển trí nhớ của mình bằng cách (trong số nhiều cách khác) kháng cự lại niềm thôi thúc lấy mọi thông tin từ Internet. Đổi lại, cộng đồng mạng cáo buộc tôi vào tội chống Internet. Nhưng điều đó cũng giống giống việc bảo rằng nếu ai đó chỉ trích những người chạy quá nhanh trên quốc lộ hoặc lái xe trong lúc say xỉn thì đó là người chống lại xe hơi.

Trái lại, khi đáp lại bài báo gần đây của tôi về các thí sinh trẻ tham dự cuộc thi đố, những người đã để lộ ra sự ngu dốt của thế hệ mình bằng cách đoán Hitler và Mussolini vẫn còn sống vào thập niên 1960 và 1970, thì kí giả Ý Eugenio Scalfari đã chỉ trích tôi (một cách đằm thắm) trên tờ tạp chí L’Espresso về cái sự thừa mứa đối nghịch lại, bảo rằng tôi tin cậy quá nhiều vào Internet ở vai trò một nguồn thông tin.

Scalfari, sáng lập viên tờ báo La Repubblica, để ý thấy rằng Web, với những tác động đồng nhất đối với những kí ức tập thể nhân tạo của nó, gần như không cho người trẻ chút động lực nào để rèn luyện trí nhớ của bản thân. Sau rốt, tại sao lại bận tâm việc ghi nhớ một sự kiện khi mà lúc nào nó cũng có sẵn đó chỉ với một cú nhấp chuột? Scalfari còn nhận xét rằng mặc dù việc dùng Internet mang lại cho ta cảm giác nối kết mình với phần còn lại thế giới, nhưng kì cùng nó lại là một bản án cô độc mà ta tự áp đặt. Continue reading

Umberto Eco – Những người lãng quên lịch sử

 

Umberto Eco

Những người lãng quên lịch sử

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của Alastair McEwen

 

Đó là sự thật hiển nhiên khi cho rằng người trẻ thiếu mất kiến thức lịch sử tổng quát. Nhưng theo kinh nghiệm của tôi, đối với nhiều người trẻ thì quá khứ đã dần trải ra thành một quầng tinh vân to lớn. Đó là lí do tại sao, trong một bức thư công khai được công bố trên tờ tạp chí Ý L’Espresso, gần đây tôi khuyên đứa cháu trai đang độ tuổi thiếu niên hãy luyện tập trí nhớ của nó bằng cách học thuộc lòng những bài thơ dài.

Tôi sợ rằng những thế hệ trẻ ngày nay đang có nguy cơ đánh mất đi sức mạnh của kí ức cá nhân lẫn kí ức tập thể. Những cuộc khảo sát đã hé lộ cho biết những loại quan niệm sai lầm cứ tồn tại dai dẳng trong đầu những người trẻ được cho là có học thức: chẳng hạn, tôi đọc được rằng nhiều sinh viên đại học Ý tin rằng Aldo Moro là lãnh đạo của tổ chức quân sự Lữ đoàn Đỏ (Brigate Rosse), trong khi thực tế ông ấy là thủ tướng Ý và Lữ đoàn Đỏ chịu trách nhiệm cho cái chết ông ấy vào năm 1978. Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để đi qua cổng hải quan

Umberto Eco

Làm thế nào để đi qua cổng hải quan

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

 

Một đêm nọ, sau buổi hẹn hò mê đắm với một trong số nhiều cô tình nhân của mình, tôi đã xử cô nàng đó, dùng Hũ muối Cellini (Cellini salt cellar) đập nàng ta đến chết. Tôi lấy nguồn cảm hứng từ qui tắc đạo đức thấm nhuần trong tôi kể từ thời thơ ấu, theo đó thì người phụ nữ nào nuông chiều theo khoái cảm của giác quan thì không đáng nhận sự khoan dung, không chỉ vậy mà cảm hứng còn có từ một động cơ mang chất mĩ học: tức là, trải nghiệm nỗi xúc động khi thực hiện một tội ác hoàn hảo.

Tôi chờ đợi, nghe tổ khúc water music dòng baroque của nước Anh từ đĩa CD, cho đến khi xác chết trở lạnh và máu thì đông lại; rồi, bằng cưa điện, tôi bắt đầu cắt rời cơ thể ra, cũng lúc đó tôi cố gắng bám sát vào các nguyên lí giải phẫu cơ bản, tỏ lòng tri ân đến nền văn hoá của chúng tôi, mà nếu không có nó thì sự cải tiến và khế ước xã hội sẽ không tồn tại được. Cuối cùng thì tôi cho những mảnh cơ thể đó vào hai cái vali làm bằng da linh dương, mặc vào bộ com-lê xám, và bắt xe lửa, toa có giường nằm, để đến Paris.  Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để thanh minh cho cái thư viện cá nhân

 

Umberto Eco

Làm thế nào để thanh minh cho cái thư viện cá nhân

Duy Doan chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

Nói chung là kể từ thời thơ ấu đến giờ, tôi luôn là đối tượng phải chịu hai (và chỉ hai) dạng đùa cợt: “Bạn là người lúc nào cũng trả lời hết” và “Bạn vang vọng ở mấy khu thung lũng đó.” Trong suốt những năm đầu đời của mình tôi đã tin rằng, bởi một cơ hội kì lạ nào đó, toàn bộ những người tôi gặp đều ngốc cả. Rồi, khi đến tuổi trưởng thành, tôi buộc phải kết luận rằng có hai qui luật mà không một con người nào có thể thoát khỏi: ý tưởng đầu tiên lọt vào tâm trí người ta sẽ là cái hiển nhiên nhất; và, khi đã có một ý tưởng hiển nhiên, không có ai từng nghĩ rằng người khác có lẽ cũng đã có cùng ý tưởng này trước đó.

Tôi sở hữu một bộ sưu tập các tựa đề của các bài viết đánh giá, với toàn bộ các ngôn ngữ thuộc hệ Ấn-Âu, suốt từ “Tiếng vọng của Eco” cho đến “Cuốn sách với những tiếng vọng.” Trong trường hợp sau thì tôi nghi ngờ cái nhan đề in kia không phải là ý tưởng đầu tiên xuất hiện trong tâm trí của vị thư kí toà soạn. Cái có thể xảy ra là vầy: ban biên tập gặp nhau, họ tranh luận về hai mươi cái nhan đề khả dĩ nào đó và cuối cùng thì gương mặt của vị chủ bút sáng bừng lên và ông ta nói, “Này, các anh, tôi có một ý tuyệt lắm!” Và mấy người khác đáp lại, “Sếp ơi, sếp đúng là quỉ mà! Sếp lấy ý này ở đâu ra thế?” “Từ trên trời rớt xuống đó,” ông ta ắt là trả lời lại như vậy.  Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để đi du lịch trên những chiếc xe lửa ở nước Mĩ

 

Umberto Eco

Làm thế nào để đi du lịch trên những chiếc xe lửa ở nước Mĩ

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

Bạn có thể thực hiện một chuyến bay khi đang bị loét, bị ghẻ, sưng đầu gối, đau khuỷu tay, bệnh giời leo, AIDS, bệnh lao đang tiến triển nhanh, và bệnh hủi. Nhưng không phải bệnh cảm. Bất kì ai từng thử đều biết rằng khi máy bay đột ngột giảm độ cao từ mười ngàn mét thì bạn sẽ cảm thấy đau nhói bên tai, đầu bạn dường như sắp nổ tung, và bạn đập cửa sổ, la hét đòi ra ngoài, thậm chí không cần dù. Ý thức rõ về điều này, tôi trang bị thuốc xịt mũi có tác dụng mạnh, quyết tâm đi New York, bịt kín hai lỗ mũi lại hết. Một sai lầm. Một khi lại ở trên mặt đất, tôi cảm giác như thể mình đang nằm trên cái mương Philippines. Tôi có thể thấy người ta mở miệng nhưng tôi không thể nghe được bất kì âm thanh nào. Bác sĩ sau đó giải thích cho tôi, bằng ngôn ngữ kí hiệu, rằng màng nhĩ của tôi bị tổn hại; ông ta nhét thuốc kháng sinh vào tôi và với vẻ nghiêm nghị, bắt tôi không được bay ít nhất trong ba tuần. Bởi vì tôi phải ghé thăm ba nơi khác nhau ở những tiểu bang phía đông, nên tôi đi bằng xe lửa.

Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để làm theo các chỉ dẫn

Umberto Eco

Làm thế nào để làm theo các chỉ dẫn

Duy Doan chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

Bất kì ai quen thuộc với những quán café Ý đều biết – và chịu đựng – những cái chén đường công nghệ cao, mà để lấy cái muỗng ra khỏi chén thì khách hàng phải kích hoạt nó. Ban đầu, một cú giật nhẹ, cái nắp chén rớt xuống như một cái máy chém thời xưa vậy, làm cho cái muỗng văng lên trời, tung toé đường ra khắp xung quanh ngay chỗ đó, trong khi nạn nhân hình dung ra rằng người ta nên tống cái tên sáng chế món đồ này vào trại tập trung. Nhưng ngược lại, tay thiên tài đó có lẽ đang tận hưởng thành quả của tội ác hắn tạo ra trên một hòn đảo thiên đường xa xôi và dành riêng cho hắn. Danh hài Mĩ Shelley Berman có lần đưa ra ý rằng trong một tương lai gần, cũng gã thiên tài đó sẽ sáng chế ra một chiếc xe hơi an toàn tuyệt đối, với cửa chỉ mở được từ bên trong.

Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để phản ứng khi gặp những gương mặt quen thuộc

 

Umberto Eco

Làm thế nào để phản ứng khi gặp những gương mặt quen thuộc

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver

Mấy tháng trước, khi đang đi dạo lững thững ở New York, từ đằng xa tôi thấy một người đàn ông mà mình biết rất rõ đang đi cùng hướng. Vấn đề là tôi không nhớ tên anh ta hay đã gặp anh ta nơi đâu. Đây là một trong những cảm giác bạn gặp phải nhất là khi đang ở một thành phố nước ngoài mà lại tình cờ gặp một người bạn đã gặp trước đó ở quê nhà rồi, hoặc ngược lại. Gương mặt xuất hiện trong tình cảnh đó làm người ta bối rối. Dù vậy, gương mặt đó thân quen đén mức tôi cảm giác mình nên dừng lại, chào anh ta, và trò chuyện; có lẽ anh ta sẽ trả lời ngay, “Umberto thân mến, anh khoẻ không?” hay thậm chí còn nói “Anh có thể làm cái việc mà anh đã kể cho tôi không?” Và ắt là tôi sẽ hoàn toàn ú ớ. Tháo chạy giờ là quá muộn. Anh ta vẫn đang nhìn phía bên kia đường, nhưng giờ thì anh chàng bắt đầu hướng mắt về phía tôi. Tôi cũng có thể ra dấu trước; tôi sẽ vẫy tay và rồi nhờ giọng nói anh ta, dấu hiệu nhận biết đầu tiên, tôi sẽ cố đoán ra danh tính anh ấy.

Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để viết một bài giới thiệu

Umberto Eco

Làm thế nào để viết một bài giới thiệu

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver


Mục đích của bài viết này là giải thích làm sao mà bạn có thể tập hợp lại mà viết bài giới thiệu cho tập tiểu luận, cho một biên khảo triết học, hay một tập các bài viết khoa học chuẩn bị xuất bản, hoàn hảo nhất là được một nhà xuất bản trường đại học nào đó hay tương đương thế xuất bản, tất cả đều theo các qui luật đã được thiết lập từ lâu trong giới học thuật.

Trong những đoạn văn sau tôi sẽ làm rõ, càng gãy gọn càng tốt, tại sao cần phải viết một bài giới thiệu, nó sẽ bao gồm những gì, và làm thế nào để liệt kê những lời cảm ơn: bởi vì kĩ năng trong việc đưa ra lời cảm ơn là tính chất đặc thù của một người học giả thuần chủng. Thỉnh thoảng cũng xảy ra việc có một vị học giả, khi công việc hoàn thành, khám phá ra rằng ông ta chẳng biết cảm ơn ai. Không sao cả. Ông ấy sẽ phải chế ra vài món nợ ân tình nào đó. Nghiên cứu mà không mang ơn ai thì dễ bị nghi ngờ lắm, làm gì thì làm, cũng cần phải có một ai đó để mà cảm ơn.  Continue reading

Umberto Eco – Làm thế nào để ăn cây kem

Umberto Eco

Làm thế nào để ăn cây kem

Duy Đoàn chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của William Weaver


Khi tôi còn bé, người ta mua cho trẻ con hai loại kem được bán trong những chiếc xe đẩy màu trắng với cái nắp làm bằng kim loại bạc: hoặc là loại kem ốc quế hai xu, hoặc là loại bánh kẹp bốn xu. Cây kem ốc quế hai xu thì rất nhỏ, thực tế thì nó có thể nằm vừa gọn trong bàn tay đứa trẻ, và nó được làm bằng cách lấy kem từ thùng kem dùng một cái muỗng dài và để kem lên trên phần bánh ốc quế. Bà luôn bảo tôi chỉ được ăn một phần của kem ốc quế và vứt đi cái đuôi nhọn, bởi vì bàn tay của người bán đã chạm vào nó rồi (mặc dù đó là phần ngon nhất, hấp dẫn và giòn, chúng tôi thường bí mât ăn nó, sau khi giả vờ bỏ đi).

Loại bánh kẹp bốn xu được làm ra bởi một cái máy nhỏ đặc biệt, cũng bằng bạc, cái máy này ép hai miếng bích-qui ngọt ngào lên phần kem hình ống trụ. Đầu tiên, bạn phải thè lưỡi vào khoảng trống giữa hai miếng bích-qui đến khi chạm được vào phần nhân kem ở trung tâm; sau đó, dần dần thì bạn ăn luôn toàn bộ, bề mặt miếng bích-qui mềm ra khi bị kem chảy ra thấm vào. Bà chẳng có lời khuyên nào ở đây hết: về mặt lí thuyết thì những cái bánh kẹp chỉ tiếp xúc với cái máy; trên thực tế thì người bán hàng đã giữ chúng trong tay khi đưa chúng cho tôi, nhưng chẳng thể nào để cô lập cái khu vực nhiễm bẩn kia được. Continue reading