Science Daily – Lời nói của trẻ con phát triển nhiều hơn ta tưởng

Tiếng đứa bé nói tíu tít lúc đang học nói bao giờ cũng có nét dễ thương – nhưng người ta không coi những tiếng nói đó đặc biệt tinh vi. Tuy thế, nghiên cứu của một chuyên gia tại trường Newcastle University đã chứng tỏ lời nói của trẻ con phát triển hơn nhiều so với những gì ta nghĩ trước đây.

Tiến sĩ Cristina Dye, nhà nghiên cứu ở lĩnh vực phát triển ngôn ngữ ở trẻ em, đã phát hiện những đứa bé 2-3 tuổi sử dụng ngữ pháp sớm hơn so với người ta tưởng.

Cô đã nghiên cứu năm mươi đứa trẻ nói tiếng Pháp, khoảng từ 23 đến 37 tháng tuổi, và thu được vài chục ngàn câu phát ngôn của bọn trẻ.

Tiến sĩ Dye lúc trước đã thực hiện nghiên cứu này khi còn ở trường Cornell University tại Mĩ, giờ đây phát hiện rằng ngay từ rất sớm trẻ con đã dùng “những hư từ ” vốn hình thành nên khung sườn cho câu (chẳng hạn các từ “a, an, can, is”).

Tiến sĩ Dye và đội ngũ của cô dùng công nghệ ghi âm tiên tiến bao gồm những micrô có độ nhạy cao được giấu gần chỗ bọn trẻ, để thu được những âm thanh chuẩn xác do bọn trẻ phát ra. Họ bỏ ra nhiều năm gắng công phân tiến từng âm thanh nhỏ nhất do bọn trẻ tạo ra và phân tích cả bối cảnh nơi âm thanh đó hình thành.

Họ đã phát hiện một mẫu hình rõ ràng mà trước đây chưa ai nhận thấy của những âm thanh đó và những tiếng phù, tương thích với những từ ngữ mang chức năng ngữ pháp trong nhiều câu phát ngôn của bọn trẻ.

Tiến sĩ Dye cho biết: “Nhiều đứa trẻ mà chúng tôi nghiên cứu tạo ra một thứ âm thanh nho nhỏ, một hơi thở nhẹ, hay ngắt giọng, ở ngay chính xác chỗ mà bình thường người ta sẽ nói ra một từ mang chức năng ngữ pháp nào đó.”

“Âm thanh này luôn được phát ra ngay đúng chỗ trong câu, thực tế này làm chúng ta tin rằng trẻ con đã am hiểu về những từ mang chức năng ngữ pháp. Chúng có năng lực ngữ pháp tinh vi hơn nhiều so với những gì chúng ta từng hiểu.”

“Mặc dù bọn trẻ mà chúng tôi nghiên cứu toàn dùng tiếng Pháp, nhưng khám phá của chúng tôi có thể mở rộng sang các ngôn ngữ khác. Tôi tin là chúng ta nên công nhận bọn trẻ nhiều hơn – chúng tuyệt vời hơn ta nhận thấy.”

Trong nhiều thập niên thì nhiều chuyên gia về phát triển có quan niệm phổ biến rằng những kết hợp từ ngữ ở trẻ con lúc ban đầu thường thiếu đi những từ ngữ mang chức năng ngữ pháp. Theo quan điểm này thì trẻ con trải qua quá trình chuyển hoá từ ‘nòng nọc thành ếch’ mà tại đó chúng bắt đầu phát triển khả năng dùng ngữ pháp trong lời nói của mình, do một cơ chế bí ẩn nào đó. Giờ thì kết quả của Dye đã thách thức quan niệm cũ kĩ đó.  Continue reading

Advertisements

John W. Santrock – Trí nhớ của trẻ thời thơ ấu

Trí nhớ của trẻ được cải thiện đáng kể sau 2 tuổi. Đôi khi trí nhớ dài hạn của trẻ lứa tuổi mầm non có vẻ không ổn định, nhưng chúng có thể nhớ được rất nhiều thông tin nếu được gợi nhắc phù hợp.

Một trong những lí do khiến trẻ nhớ ít hơn người trưởng thành là vì chúng không thành thạo bằng người lớn trong nhiều lĩnh vực, nhưng lượng tri thức đang tăng trưởng của chúng là nguồn lực giúp cải thiện khả năng ghi nhớ. Ví dụ, khả năng nhớ lại những gì đã thấy trong chuyến thăm thư viện của một đứa bé phụ thuộc rất nhiều vào những gì chúng biết về thư viện, như vị trí của các loại sách được sắp xếp theo từng chủ đề, làm sao để kiểm tra sách, và nhiều điều khác. Nếu một đứa trẻ gần như không biết gì về thư viện, nó sẽ khó lòng nhớ được những gì đã nhìn thấy trong chuyến thăm đó.

Thuyết dò theo dấu mờ (fuzzy trace theory) gợi ra một hướng khác về cách thức phát triển của trí nhớ suốt thời thơ ấu. Ta biết trẻ nhỏ có khuynh hướng mã hoá, lưu trữ và khôi phục lại các dấu vết một cách nguyên vẹn, trong khi trẻ ở độ tuổi tiểu học bắt đầu dùng cách ghi nhớ đại ý. Việc ghi nhớ đại ý giúp tăng cường khả năng lần dò lại các kí ức. Các nguồn lực giúp cải thiện trí nhớ của trẻ bao gồm sự thay đổi biên độ nhớ và các chiến lược được chúng sử dụng.

Continue reading

John W. Santrock – Trí nhớ của em bé

Chuyên gia nổi tiếng về nuôi dạy trẻ Penelope Leach (1990) từng nói với các phụ huynh rằng các em bé từ 6 tới 8 tháng tuổi không thể ghi nhớ được hình ảnh của cha mẹ chúng. Tuy nhiên các nhà nghiên cứu về sự phát triển của trẻ em lại phát hiện thấy các em bé khoảng 3 tháng tuổi đã có khả năng ghi nhớ trong một chừng mực nào đó (Courage, Howe, & Squires, 2004).

Những kí ức ban đầu    

Carolyn Rovee-Collier (1987, 2007; Rovee-Collier & Cuevas, 2009) đã tiến hành một nghiên cứu nhằm chứng tỏ trẻ sơ sinh có thể ghi nhớ thông tin vận động cảm giác (perceptual-motor). Trong một thí nghiệm tiêu biểu, cô đặt một em bé vào nôi, bên dưới một vòng quay có những chi tiết phức tạp, rồi buộc một dải băng vào cổ chân em bé, đầu còn lại của dải băng được buộc vào vòng quay. Em bé đá chân làm vòng quay chuyển động (xem hình 7.5). Mấy tuần sau, em bé được đặt trở lại vào nôi nhưng lần này chân bé không được buộc dải băng. Em bé đá chân như thể muốn làm cho vòng quay chuyển động. Tuy nhiên, nếu vòng quay chỉ hơi thay đổi một chút thì bé sẽ không đá chân. Nếu vòng quay được trả lại nguyên dạng ban đầu như lúc được buộc với cổ chân em bé thì bé sẽ đá chân trở lại. Theo Rovee-Collier, dù chỉ mới được 2 tháng rưỡi nhưng bộ não của trẻ đã phát triển chi tiết tới mức đáng kinh ngạc.  Continue reading

John W. Santrock – Giấc ngủ của trẻ trong thời thơ ấu & thời niên thiếu

Các chuyên gia khuyến cáo rằng trẻ nhỏ nên được ngủ từ 11 tới 13 tiếng mỗi đêm (National Sleep Foundation, 2010). Hầu hết trẻ nhỏ đều ngủ một giấc dài vào ban đêm và một giấc ngắn vào ban ngày.

Sau đây là thí nghiệm trong một nghiên cứu gần đây về những vấn đề liên quan tới giấc ngủ của trẻ. Một cuộc khảo sát trên toàn quốc đã chỉ ra rằng trẻ sẽ thiếu ngủ nếu chúng có các triệu chứng trầm cảm, những vấn đề trường lớp, hoặc sức khoẻ cha mẹ suy giảm, hoặc phải sống trong một gia đình luôn hục hặc với nhau, và phải sống bên cạnh những người hàng xóm không đem lại cảm giác an toàn (Smaldone, Honig, & Byrne, 2007).

Một đánh giá cho thấy hơn 40% trẻ nhỏ mắc phải các vấn đề về giấc ngủ vào một thời điểm nào đó trong đời (Boyle & Cropley, 2004). Những vấn đề về giấc ngủ mà trẻ có thể gặp là chứng ngủ rũ (vô cùng buồn ngủ vào ban ngày), chứng mất ngủ (rất khó ngủ hoặc cảm thấy buồn ngủ), và gặp phải ác mộng (Nevsimalova, 2009; Sadeh, 2008).

Một nghiên cứu gần đây cho thấy trẻ từ 3 tới 8 tuổi gặp vấn đề về giấc ngủ cũng sẽ dễ gặp phải các vấn đề về phát triển trong thời niên thiếu, như dễ sử dụng thuốc kích thích hoặc dễ bị trầm cảm.  Continue reading

John W. Santrock – Giấc ngủ của em bé

Em bé thường ngủ bao nhiêu? Có những vấn đề đặc biệt nào liên quan tới giấc ngủ của em bé không?

Chu kì ngủ/thức

Khi còn là em bé (0-2 tuổi), giấc ngủ tiêu hao thời gian của ta nhiều hơn lúc trưởng thành. Trẻ mới chào đời ngủ từ 16 tới 17 tiếng đồng hồ mỗi ngày, một số trẻ có thể ngủ nhiều hoặc ít hơn. Thời gian ngủ dao động trong khoảng ít nhất từ 10 tiếng tới nhiều nhất là 21 tiếng đồng hồ, dù thời gian dài nhất của giấc ngủ không phải lúc nào cũng ở khoảng từ 11 giờ sáng tới 7 giờ tối. Tuy giấc ngủ ở trẻ là như nhau, nhưng giấc ngủ trong ngày của chúng không phải lúc nào cũng tuân theo một nhịp độ nhất định. Trẻ có thể thay đổi giấc ngủ dài 7 tới 8 tiếng thành ba hoặc bốn giấc ngủ ngắn chừng vài tiếng đồng hồ. Trẻ khoảng 1 tháng tuổi thường ngủ giấc dài vào ban đêm. Khi được 6 tháng tuổi, trẻ thường có giấc ngủ gần giống với giấc ngủ của người trưởng thành, ngủ vào ban đêm và thức vào ban ngày.  Continue reading

John Santrock – Phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ

John Santrock

Phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ

Duy Đoàn chuyển ngữ

Theo một sử gia thời xưa, vị hoàng đế nước Phổ thế kỉ 13, Frederick II, có một ý tưởng dã man. Ông ta muốn biết trẻ con sẽ nói thứ tiếng gì nếu không ai nói chuyện với chúng. Ông chọn ra vài đứa trẻ sơ sinh và doạ giết những người chăm nom nếu họ nói chuyện với bọn trẻ. Frederick không bao giờ phát hiện được bọn trẻ sẽ nói thứ tiếng gì bởi vì tất cả chúng đều chết. Khi bước vào thế kỉ 21, chúng ta vẫn còn tò mò về sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ, mặc dù các thí nghiệm và quan sát của ta ít nhất thì cũng nhân bản hơn nhiều so với cách của Frederick tàn ác kia.

Cho dù nói thứ tiếng gì đi nữa thì trẻ nhỏ trên toàn thế giới luôn theo cùng một con đường phát triển ngôn ngữ. Vậy những cột mốc then chốt cho sự phát triển này là gì?  Continue reading

Trẻ sơ sinh có thể tận dụng ngôn ngữ để nhận biết ý định của người khác

Đa số kiến thức trên đời này, từ những đặc tính vật lí cho đến các trạng thái tâm lí bên trong con người, hết thảy đều được con người tiếp nhận thông qua câu chữ và ngôn từ trong lời nói. Người lớn dùng lời nói để truyền tải và thu nhận những thông tin về các khía cạnh trong đời sống; thông tin có thể là trực quan, nhìn thấy được, hoặc là những khía cạnh trừu tượng như tín ngưỡng, tri thức, mong muốn, ước ao, v.v.. Có thể xem lời nói là một phương tiện giao tiếp rất hiệu quả, giúp ta truyền đạt nhanh chóng những đặc điểm trừu tượng. Thế là người ta đặt câu hỏi là liệu trẻ sơ sinh có nhận ra được chức năng của lời nói trong việc giao tiếp, truyền đạt thông tin hay không.

Mặc dù có những nghiên cứu cho biết trẻ sơ sinh dường như có thể dựa vào lời nói để phân loại những đồ vật hay phân biệt những vật cụ thể nhìn thấy được, nhưng chưa có nghiên cứu nào khảo xét trực tiếp việc trẻ sơ sinh có nhận ra được là lời nói có chức năng truyền đạt ý định của người khác. Gần đây, trong một bài báo cáo khoa học đăng hồi cuối tháng 7 trên tờ Kỉ yếu của Học viện Khoa học Quốc gia Hoa-kì (Proceedings of the National Academy of Sciences – PNAS), các nhà nghiên cứu đến từ trường New York University và McGill University đã công bố nghiên cứu mới cho biết trẻ sơ sinh có khả năng nhận ra được rằng lời nói truyền đạt những ý định trừu tượng. Nghiên cứu này đã soi sáng một phần cho ta biết rằng trong những năm tháng đầu đời, chúng ta dựa vào ngôn ngữ như thế nào để có thể thu nhận được những kiến thức nằm ngoài kinh nghiệm thực tiễn của mình.  Continue reading